Etnobotanik Koleksiyonda İnsan ve Doğa İç İçe

Yağmur Ceren KURAL

Etnobotanik koleksi­yonu, halkın gıdadan tedavi ihtiyaçlarına, veteriner hekimlikten kozmetik alanına kadar farklı amaçlarla ev veya ev dışında kullandığı, etnobo­tanik çalışmalar sonucunda bitkilerden yapılan gereçleri kapsıyor. İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nde bulunan etnobotanik koleksiyonu hakkında Eczacılık Fakültesi Temel Eczacılık Bilimleri Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Yeter Yeşil ile merak edilenleri konuştuk.

Etnobotaniği belli sınırlar içe­risinde geleneksel bitki-insan ilişkisini inceleyen bilim dalı olarak tanımlayan Dr. Öğr. Üye­si Yeşil, etnobotanik çalışmala­rın temel amacının geleneksel bitki bilgisinin göç, gelişen tek­noloji veya çeşitli nedenlerle kaybolmasının önüne geçmek ve bu bilgilerin gelecek nesil­lere aktarılmasını sağlamak ol­duğunu belirtti.

Etnobotanik koleksiyonunda bulunan parçaların çeşitlilik gösterebileceğini ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Yeşil, “Bu çe­şitliliğe yerel tohumlar, halkın ağaç veya çalılardan yaptıkları sepetler, bitkilerin farklı kısım­larından yapılmış sabunlar, yün boyamak için kullanılan kuru bitki kısımları, bir ağaç çalı veya ottan yapılan bir enstrüman gibi birçok örnek verilebilir” dedi.

“Koleksiyondaki Parçaların Halk Tarafından Kullanılmış Olması Gerekir

Dr. Öğr. Üyesi Yeşil, koleksiyo­na dâhil edilen parçaları etno­botanik çalışmalar sonucunda temin edebildiklerine dikkat çekerek, “Aynı zamanda bitki toplamak için yaptığımız arazi çalışmalarında çeşitli il veya il­çelerde de fırsat buldukça halk ile görüşüp bitkilerden yaptık­ları ev gereçlerini soruyor, elle­rinde varsa temin edip anabi­lim dalımıza getiriyoruz. Bazen de anabilim dalımızda yapılan etnobotanik çalışmalar sıra­sında arkadaşlarımız koleksi­yonumuza katkıda bulunuyor” ifadelerini kullandı.

Koleksiyondaki parçaların et­nobotanik çalışmalar sonu­cunda elde edilen bilgilerden yararlanarak halk tarafından kullanıldığının bilinmesi gerek­tiğinin altını çizen Dr. Öğr. Üyesi Yeşil, koleksiyona dâhil edile­cek parçanın hangi bitkilerden yapıldığının bilinir olmasının önemini vurgulayarak, söz­lerine şu şekilde devam etti: “Bu parçayı kullanan kişiler­den kullanılan bitkilerin yöresel adı, kullanılan kısmı, hazırlanış yöntemi gibi bilgilerin alınması gerekir. Kullanılan bitkinin bi­limsel adının belirlenmesi için bitkinin çiçekli, meyveli, yap­raklı veya mümkünse tam bir örneğinin alınması gereklidir. Koleksiyona getirilen her par­çaya bir koleksiyon numarası veriyoruz. Bu parçanın kulla­nım amacı, yerel adı, kısmını aldığı bitkinin yerel adı, bilimsel adı, bitkinin kullanılan kısmı ve hazırlama yöntemini kaydedi­yoruz.”

Tarımın veya kırsal üretimin azalması ile köylerden şehir­lere yoğun göçlerin yaşanması sonucunda, insanların nesiller boyunca aktarılan etnobotanik bilgileri hızlı bir şekilde unut­makta olduğunu belirten Dr. Öğr. Üyesi Yeşil, “Koleksiyonu­muz bu noktada bir çeşit hafıza görevi üstlenebilir. Etnobota­nik materyallerin görsel olarak sergilenmesi ile bunların unu­tulmasının önüne geçilebilir” dedi.

Koleksiyon Kültürel Zenginliğimizi Yansıtıyor

Teknolojinin hızlı bir şekilde ilerlemesi, tarımın veya kırsal üretimin azalması ile köyler­den şehirlere yoğun göçlerin yaşanması insanların doğa ile arasına mesafe koymasına ne­den olduğunu aktaran Dr. Öğr. Üyesi Yeşil, “Bunların sonucun­da insanlar nesiller boyunca aktarılan etnobotanik bilgileri hızlı bir şekilde unutmaktadır. Koleksiyonumuz bu noktada bir çeşit hafıza görevi üstlene­bilir. Etnobotanik materyallerin görsel olarak sergilenmesi ile bunların unutulmasını engelle­yebilir” dedi. Dr. Öğr. Üyesi Ye­şil, Koleksiyonu gören kişilerde geleneksel bitki kullanımına ve çevresindeki bu tip objelere daha duyarlı olduklarını göz­lemlediğini bildirerek, kolek­siyondaki her bir örneğin elde edildiği bitkinin bilimsel isminin yer almasının önemli bir bilim­sel katkı olduğunu vurguladı.

Koleksiyonda tıbbi materyal­ler, sepetler, mutfak ve ev dışı gereçler, sabunlar, süs eşyaları, nazarlıklar, doğal boya, gele­neksel kahveler ve oyuncaklar gibi parçaların bulunduğunu dile getiren Dr. Öğr. Üyesi Yeşil, bu parçaların kültürel çeşitliliği ve zenginliğimizi yansıttığını söyleyerek sözlerini noktaladı.

 

Leave A Reply