{"id":14285,"date":"2020-04-24T17:59:42","date_gmt":"2020-04-24T14:59:42","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=14285"},"modified":"2020-06-25T21:02:23","modified_gmt":"2020-06-25T18:02:23","slug":"guclu-bagisiklik-sistemi-koronaviruse-karsi-onemli-bir-rol-oynuyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2020\/04\/24\/guclu-bagisiklik-sistemi-koronaviruse-karsi-onemli-bir-rol-oynuyor\/","title":{"rendered":"G\u00fc\u00e7l\u00fc Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Sistemi Koronavir\u00fcse Kar\u015f\u0131 \u00d6nemli Bir Rol Oynuyor"},"content":{"rendered":"\n

Hande Nur OCAK<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yeni tip koronavir\u00fcsten (COVID-19) korunmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin \u00f6nemi salg\u0131n s\u00fcrecinde giderek artmaya ba\u015flad\u0131. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Aziz Sancar Deneysel T\u0131p Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc (Aziz Sancar DETAE) M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve \u0130mm\u00fcnoloji Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. G\u00fcnnur Deniz, vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 koruma kalkan\u0131 olarak rol oynayan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi ve 24 Nisan’da ba\u015flayan Ramazan ay\u0131 i\u00e7in dikkat edilmesi gereken \u00f6nemli noktalara de\u011findi. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini organizman\u0131n kendisinden farkl\u0131 bir yap\u0131ya sahip vir\u00fcs, bakteri, mantar, parazit gibi zararl\u0131lar\u0131 yabanc\u0131 olarak alg\u0131layan ve ondan kurtulmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli savunma mekanizmalar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irerek, organizmay\u0131 koruyan bir sistem oldu\u011funu s\u00f6yleyen Prof. Dr. Deniz, \u201cEn \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi kendinden olan\u0131, kendinden olmayandan ay\u0131rt etme yetene\u011fine sahip olmas\u0131d\u0131r. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin ilk g\u00f6revi yabanc\u0131 maddelerin v\u00fccuda giri\u015fini \u00f6nlemek,<\/strong> herhangi bir \u015fekilde girmeyi ba\u015faranlar\u0131n ise yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemek ve yok etmektir. \u0130kinci en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi ise belle\u011fe sahip olmas\u0131d\u0131r. Bu \u00f6zellik sayesinde ayn\u0131 hastal\u0131\u011fa k\u0131sa veya uzun s\u00fcre bir daha yakalanmay\u0131z\u201d dedi. <\/p>\n\n\n\n

Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bozan etkenler aras\u0131nda stres, k\u00f6t\u00fc beslenme, alkol, uykusuzluk, radyasyon, hava kirlili\u011fi, sigara veya t\u00fct\u00fcn kullan\u0131m\u0131,<\/strong> baz\u0131 ila\u00e7lar (steroidler gibi) ve genetik fakt\u00f6rler olarak \u00f6zetlenebilece\u011fi s\u00f6yleyen Prof. Dr. Deniz, \u201cBa\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin a\u015f\u0131r\u0131, eksik ya da hatal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sonucu farkl\u0131 hastal\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Etkili bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi bir\u00e7ok hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 koruyucu olmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k sistem yetersiz oldu\u011funda AIDS, kanser gibi hastal\u0131klar; a\u015f\u0131r\u0131 harekete ge\u00e7mesi durumunda ise allerji, anafilaksi, otoimm\u00fcnite gibi hastal\u0131klar g\u00f6r\u00fclmektedir\u201d dedi. Vir\u00fcslerin g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclemeyen, kendi kendine replike olamayan, \u00e7o\u011falmalar\u0131 i\u00e7in uygun bir konak h\u00fccreye gereksinimi olan \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck canl\u0131lar oldu\u011funu belirten Prof. Dr. Deniz, \u201cCanl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 bile soru i\u015fareti olan bu k\u00fc\u00e7\u00fck canl\u0131lar i\u00e7ine girdikleri h\u00fccrenin genomunu kullanarak s\u00fcrekli olarak \u00e7o\u011fal\u0131rlar. Vir\u00fcslerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 0.003-0.5 mikron aras\u0131ndad\u0131r ve nesillerini devam ettirmek i\u00e7in bir h\u00fccreye ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. \u0130nsan v\u00fccuduna giren bir vir\u00fcs do\u011fu\u015ftan sahip oldu\u011fumuz ve derhal etkisini g\u00f6steren do\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, e\u011fer bu savunma sistemi etkeni durdurmay\u0131 ba\u015far\u0131rsa vir\u00fcs etkisini g\u00f6steremez, e\u011fer vir\u00fcs do\u011fal diren\u00e7 engelinden ka\u00e7arsa bu sefer, sonradan ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi i\u00e7in, edinsel ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k olarak isimlendirilen savunma sistemi ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r ve yok edilir\u201d diyerek do\u011fal ve edinsel savunma sistemleri vir\u00fcs\u00fc ortadan kald\u0131ramazsa vir\u00fcs\u00fcn i\u00e7ine girdi\u011fi h\u00fccrelerin say\u0131s\u0131n\u0131n gittik\u00e7e artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve farkl\u0131 hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKronik Hastal\u0131klar\u0131 Olan \u0130nsanlarda Bu Durum Daha Tehlikeli Olarak Seyrediyor<\/strong>\u201d
A\u015f\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini vir\u00fcs kaynakl\u0131 hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 haz\u0131r durumda tutmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulayan Prof. Dr. Deniz, \u201cA\u015f\u0131 ile ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finde, sadece o ki\u015fi enfeksiyon hastal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 korunmakla kalmay\u0131p, dolayl\u0131 yoldan da olsa hastal\u0131\u011f\u0131 di\u011fer ki\u015filere bula\u015ft\u0131rmas\u0131 da engellenir. Toplumda s\u00f6z konusu hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131lanan ki\u015fi say\u0131s\u0131 ne kadar fazlaysa, o hastal\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da o oranda d\u00fc\u015f\u00fck olmakta, hatta baz\u0131 hastal\u0131klar\u0131n tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir\u201d dedi ve ba\u015far\u0131l\u0131 a\u015f\u0131lama programlar\u0131 sayesinde \u00e7i\u00e7ek, k\u0131zam\u0131k, polyo (\u00e7ocuk felci) hastal\u0131klar\u0131n\u0131n tamamen yok edilmi\u015f ya da yok denecek seviyelere indirildi\u011fini s\u00f6yledi. \u201cKoronavir\u00fcsler insanlar\u0131 ve \u00e7ok \u00e7e\u015fitli hayvan t\u00fcrlerini enfekte edebilen RNA vir\u00fcsleridir\u201d <\/strong>diyerek insanlarda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli solunum yolu enfeksiyonlar\u0131na neden oldu\u011funu s\u00f6yleyen Prof. Dr. Deniz, \u201cCOVID-19 hastal\u0131\u011f\u0131na sebep olan “SARS-CoV-2” adl\u0131 yeni tip koronovir\u00fcs canl\u0131lar\u0131n v\u00fccuduna g\u00f6z, burun veya a\u011f\u0131z yoluyla girmekte ve organizmaya giren vir\u00fcs akci\u011fer gibi solunum yolunda bulunan “ACE-2 resept\u00f6r\u00fc” arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla h\u00fccrelere yap\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Vir\u00fcsle enfekte olan h\u00fccreler hayatta kalmak ve \u00e7o\u011falmak i\u00e7in, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini uzak tutacak birtak\u0131m proteinlerin sal\u0131nmas\u0131na ve ayn\u0131 zamanda bu h\u00fccreler \u00f6lmeden \u00f6nce vir\u00fcs\u00fcn milyonlarca kopyas\u0131n\u0131 \u00fcreterek daha fazla h\u00fccrenin enfekte olmas\u0131na sebep olmaktad\u0131rlar. Bug\u00fcn COVID-19’un, solunum sendromu veya zat\u00fcrre gibi solunum yolu enfeksiyonlar\u0131na neden oldu\u011fu bilinmektedir\u201d dedi.
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz vir\u00fcsleri ortadan kald\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 ve onlarla sava\u015fmaya devam etti\u011fi s\u00fcre\u00e7te v\u00fccutta ate\u015fin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Prof. Dr. Deniz, kronik bir hastal\u0131\u011f\u0131 olmayan sa\u011fl\u0131kl\u0131 ki\u015filerde ate\u015fin \u00e7\u0131kmas\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011funu, g\u00f6revini yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve mikroplar\u0131 yok etmek i\u00e7in sava\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesi oldu\u011funu kaydetti. Prof. Dr. Deniz \u201cFakat ya\u015fl\u0131 ve \u00f6zellikle kronik hastal\u0131klar\u0131 olan insanlarda bu durum daha tehlikeli olarak seyretmektedir. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin normal ya\u015flanma s\u00fcrecinde a\u015famal\u0131 olarak bozulmas\u0131na imm\u00fcn ya\u015flanma (imm\u00fcnosenesens) denir. \u0130nsanlar ya\u015fland\u0131k\u00e7a ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi zay\u0131flar, ki\u015finin enfeksiyonlara cevap yetene\u011fi, vir\u00fcslere, bakterilere kar\u015f\u0131 sava\u015fma yetene\u011fi azal\u0131r. Bu y\u00fczden 70 ya\u015f \u00fcst\u00fcndeki insanlar en riskli grup olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. O\u0308zellikle sigara ic\u0327enlerin ve obezlerin ba\u011f\u0131s\u0327\u0131kl\u0131k yas\u0327lar\u0131n\u0131n kronolojik ya\u015flar\u0131ndan b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/strong> Ayr\u0131ca hareketsiz bir ya\u015fam da \u00f6nemli bir risk fakto\u0308ru\u0308 olarak kabul edilmektedir\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\u201cBa\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Sistemini G\u00fc\u00e7lendiren En \u00d6nemli Etkenlerden Biri Dengeli Beslenmedir\u201d<\/strong>
Viral hastal\u0131klardan korunman\u0131n veya hastal\u0131k seyrini en hafif \u015fekilde atlatabilmek i\u00e7in ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Deniz, vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 koruma kalkan\u0131 olarak rol oynayan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini olumlu ve olumsuz etkileyen pek \u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn oldu\u011funu s\u00f6yleyerek bunlar\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u0131ralad\u0131: \u201cBu fakt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131nda genetik yatk\u0131nl\u0131k gelmekte ve onu \u00e7evre izlemektedir. Stres, k\u00f6t\u00fc beslenme, alkol, uykusuzluk, radyasyon, hava kirlili\u011fi gibi etkenler ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sitemini olumsuz etkilemektedir. Stres, tek ba\u015f\u0131na ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bask\u0131layarak enfeksiyon etkenlerinin \u00fcremesini kolayla\u015ft\u0131ran en \u00f6nemli risk fakt\u00f6rlerindendir.<\/strong> Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sitemini g\u00fc\u00e7lendiren en \u00f6nemli etkenlerden biri dengeli beslenmedir. Yetersiz beslenme, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bozmakta, fonksiyonlar\u0131n\u0131 bask\u0131lamakta ve enfeksiyon riskini art\u0131rmaktad\u0131r. Malnu\u0308trisyon, yetersiz beslenme sonucu ortaya \u00e7\u0131kan ve izlenmesi gereken bir beslenme bozuklu\u011fudur. S\u0131n\u0131rl\u0131 veya tek y\u00f6nl\u00fc beslenme gibi a\u015f\u0131r\u0131 beslenme de ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini olumsuz etkilemektedir. S\u00fcrekli s\u0131n\u0131rl\u0131 beslenmenin insanlarda influenza enfeksiyonunun \u015fiddetini, obez bireylerde ise enfeksiyon g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca sigara ve t\u00fct\u00fcn kullan\u0131m\u0131 da ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bozan en \u00f6nemli etkenlerden biridir. Erken ya\u015flanmaya ve v\u00fccudun savunmas\u0131z kalmas\u0131na sebep oldu\u011fu i\u00e7in, aktif veya pasif i\u00e7ici olmamak gerekir. Bu nedenle sigaradan ve sigara i\u00e7ilen ortamlardan uzak durulmal\u0131d\u0131r<\/strong>.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cBa\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Sistemi Yetersiz Olanlar Vir\u00fcs Enfeksiyonlar\u0131na Yatk\u0131nl\u0131k G\u00f6steriyor\u201d<\/strong>
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 durumlarda v\u00fccudumuza giren herhangi bir mikroba kar\u015f\u0131 yeterli sava\u015f verilememesi sonucu \u201cba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistem yetersizli\u011fi \u2013 imm\u00fcn yetersizlik\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan bahseden Prof. Dr. Deniz, \u201cD\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 10 milyon ki\u015fide ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yetersizli\u011fi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte, bu da yakla\u015f\u0131k olarak her 500 ki\u015fiden birinde ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yetersizli\u011fi oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir. Do\u011fu\u015ftan gelen genetik bozukluk veya yatk\u0131nl\u0131k sonucu g\u00f6zlenen ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k bozukluklar\u0131na primer imm\u00fcn yetersizlikler denmektedir. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde bozukluk olan \u00e7ocuklarda b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmede duraklama g\u00f6r\u00fclmekte, basit \u00fcst solunum yolu enfeksiyonlar\u0131 bile uzun ve a\u011f\u0131r seyretmektedir. Bu \u00e7ocuklar s\u0131kl\u0131kla zat\u00fcrre, kulak enfeksiyonlar\u0131, a\u011f\u0131r ba\u011f\u0131rsak yolu enfeksiyonlar\u0131 (diyare-ishal) nedeniyle uzun s\u00fcre hastanede yatmakta ve e\u011fer eksiklik giderilmezse erken ya\u015fta kaybedilmektedir\u201d dedi. Prof. Dr. Deniz, eri\u015fkin hastalarda primer imm\u00fcn yetersizlik hastal\u0131klar\u0131n\u0131n tan\u0131s\u0131nda en \u00f6nemli belirtileri \u015f\u00f6yle s\u0131ralad\u0131: \u201cBir y\u0131lda iki veya daha fazla kulak enfeksiyonu, bir y\u0131lda iki veya daha fazla nedeni allerjik olmayan sin\u00fcs enfeksiyonu, bir y\u0131lda bir kez zat\u00fcrre ge\u00e7irme, kilo kayb\u0131na neden olacak kal\u0131c\u0131 ishal, tekrarlay\u0131c\u0131 vir\u00fcs enfeksiyonlar\u0131 (so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, u\u00e7uk, si\u011fil), yineleyen derin doku veya organ apseleri, ciltte veya v\u00fccudun herhangi bir yerinde uzun s\u00fcre devam eden mantar enfeksiyonu, enfeksiyonu iyile\u015ftirmek i\u00e7in damar i\u00e7i antibiyotik kullan\u0131m\u0131 gereksinimi, v\u00fccutta normalde etkili olmayan enfeksiyonlar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi (t\u00fcberk\u00fcloz benzeri bakteri), ailede primer imm\u00fcn yetersizlik \u00f6yk\u00fcs\u00fc gibi\u201d\u2026
Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi yetersiz olanlar\u0131n, \u00f6zellikle vir\u00fcs enfeksiyonlar\u0131na yatk\u0131nl\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini ve enfeksiyona yakalanmamak i\u00e7in kapal\u0131 ve kalabal\u0131k yerlerde fazla bulunmamalar\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yleyen Prof. Dr. Deniz, \u201cVir\u00fcs enfeksiyonlar\u0131 esas olarak damlac\u0131k enfeksiyonuyla bula\u015fmakta, \u00f6ks\u00fcr\u00fck, hap\u015f\u0131r\u0131k, konu\u015fmayla ortaya \u00e7\u0131kan damlac\u0131klar\u0131n solunmas\u0131, \u00f6p\u00fc\u015fme, tokala\u015fma yoluyla veya vir\u00fcs bula\u015fm\u0131\u015f e\u015fya, yiyecekle temas sonucu bula\u015fma ger\u00e7ekle\u015febilmektedir. Vir\u00fcsler kap\u0131 tokma\u011f\u0131, telefon gibi bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerlerde canl\u0131 kalabildikleri i\u00e7in bu y\u00fczeylere temastan sonra vir\u00fcsleri uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ellerin sabunlu suyla y\u0131kanmas\u0131 gerekmektedir\u201d diyerek ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi yetersiz olan \u00e7ocuk ve eri\u015fkin bireylerde vir\u00fcs enfeksiyonlar\u0131n\u0131n daha a\u011f\u0131r seyretti\u011finin unutulmamas\u0131 gerekti\u011fini bildirdi.<\/p>\n\n\n\n

\u201cBaz\u0131 Vir\u00fcsler Ortaya \u00c7\u0131kmak \u0130\u00e7in Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n D\u00fc\u015fmesini, Beslenme Eksikliklerini veya Stres Durumunu Bekler\u201d<\/strong>
Biri hap\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, havaya i\u00e7erisinde vir\u00fcs bar\u0131nd\u0131ran yakla\u015f\u0131k 20 bin k\u00fc\u00e7\u00fck partik\u00fcl\u00fcn da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve vir\u00fcslerin belli hedef dokular\u0131n\u0131n oldu\u011funa de\u011finen Prof. Dr. Deniz, koronavir\u00fcslerin hedefinin akci\u011ferler<\/strong> oldu\u011funu dile getirdi. Prof. Dr. Deniz, \u201cBaz\u0131 vir\u00fcsler uyku halindedirler ve ortaya \u00e7\u0131kmak i\u00e7in insanlar\u0131n ya\u015flanmas\u0131n\u0131, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n zay\u0131f d\u00fc\u015fmesini, beslenme eksikliklerini veya stres durumunu beklerler. \u00c7o\u011fu insanda stres durumunda neden vir\u00fcslerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve insanlar\u0131n hasta olduklar\u0131 sorusunun cevab\u0131 da budur\u201d dedi. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin etkin fonksiyonlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilmesi i\u00e7in dikkat edilmesi gereken noktalar\u0131n oldu\u011funu belirten Prof. Dr. Deniz, \u201cSebze ve meyve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 beslenme, d\u00fczenli egzersiz yapma, havaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f alanlarda bulunma, ellerin d\u00fczenli olarak ve iyice y\u0131kanmas\u0131, d\u00fczenli uyku, hasta ki\u015filerden uzak durulmas\u0131, \u00f6p\u00fc\u015fme ve y\u00fcz temas\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 olarak say\u0131labilir\u201d dedi.
Beslenmenin dikkat edilmesi gereken en \u00f6nemli unsur oldu\u011funu ifade eden Prof. Dr. Deniz, v\u00fccudumuzun proteinler, karbonhidratlar, ya\u011flar, vitaminler, mineraller ve su olarak grupland\u0131r\u0131lan farkl\u0131 besin \u00f6gelerine ihtiyac\u0131 oldu\u011funu belirtti. Prof. Dr. Deniz, \u201cGenel olarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir beslenme i\u00e7in \u015feker ve karbonhidrat a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 beslenme tercih edilmemeli, protein al\u0131m\u0131 yeterli seviyede tutulmal\u0131, bol su t\u00fcketilmeli, lif a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin, tur\u015fu, yo\u011furt gibi fermente g\u0131dalar t\u00fcketilmeli, m\u00fcmk\u00fcnse evde yap\u0131lan\u0131 tercih edilmelidir. Ba\u011f\u0131rsak floras\u0131 da ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmenin ba\u015fka bir yoludur. Probiyotiklerin (fermente g\u0131dalar) ba\u011f\u0131rsak floras\u0131n\u0131 daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\u201cD Vitamini Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Sistemini G\u00fc\u00e7lendiren \u00d6nemli Bir Destektir\u201d<\/strong>
\u0130nsan v\u00fccudunun vir\u00fcs ve bakterileri \u00f6ld\u00fcren anti-mikrobiyal proteinleri \u00fcretmek i\u00e7in D vitaminine ihtiya\u00e7 duydu\u011funu belirten Prof. Dr. Deniz, \u201cG\u00fcne\u015flenme ile do\u011fal yollarla v\u00fccutta sentezlenen D vitamini k\u0131\u015f aylar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde olabilir. E\u011fer v\u00fccut yeterli derecede D vitamini \u00fcretemezse vir\u00fcs ve bakterilerle m\u00fccadelede zay\u0131f kal\u0131r. Bu nedenle D vitamini ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini g\u00fc\u00e7lendiren \u00f6nemli bir destektir\u201d diyerek a\u015f\u0131r\u0131 olarak t\u00fcketilmesinin toksik oldu\u011funu da unutulmamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. \u201cSuda eriyen ve v\u00fccudumuzda depolanmayan C vitamini g\u00fcnl\u00fck al\u0131nmas\u0131 gerekir, v\u00fccuttan zararl\u0131 maddelerin at\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve savunma sistemini g\u00fc\u00e7lendirir. \u00c7inko viral enfeksiyonlarda bag\u0306\u0131s\u0327\u0131kl\u0131g\u0306\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren bir mineraldir. \u00c7al\u0131\u015fmalar \u00e7inkonun yarar sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in uygun dozun \u00e7ok kritik oldu\u011funu, a\u015f\u0131r\u0131 doz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bag\u0306\u0131s\u0327\u0131kl\u0131g\u0306\u0131n bask\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca v\u00fccuttaki bak\u0131r seviyesini azaltt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r\u201d diyen Prof. Dr. Deniz, bu nedenle vitamin ve minerallerin al\u0131m\u0131nda dikkat edilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k Sistemini G\u00fc\u00e7l\u00fc Tutman\u0131n Ba\u015fl\u0131ca Yollar\u0131ndan Birisi: D\u00fczenli Uyku<\/strong>
D\u00fczenli uykunun ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini g\u00fc\u00e7l\u00fc tutman\u0131n ba\u015fl\u0131ca yollar\u0131ndan birisi oldu\u011funu dile getiren Prof. Dr. Deniz, uyku s\u0131ras\u0131nda salg\u0131lanan melatonin seviyelerinin en y\u00fcksek oldu\u011fu gece saatlerinde uyuman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulad\u0131. Prof. Dr. Deniz, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc: \u201cMelatoninin kansere kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini olumlu etkiledi\u011fi, depresyon ve stresi azalt\u0131p ya\u015fam s\u00fcresini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve ya\u015flanma bulgular\u0131n\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir. G\u00fcnl\u00fck 6 saatten az uyuyan ki\u015filerde g\u00fcnl\u00fck 7 saatten fazla uyuyan ki\u015filere g\u00f6re so\u011fuk alg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na yakalanma ihtimalinin 4,2 kat daha fazla oldu\u011fu, 5 saatten daha az uyuyan ki\u015filerde ise bu riskin artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Do\u011fru ve etkili el y\u0131kamak, havaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ortamlarda bulunmak, bol miktarda sebze ve meyve t\u00fcketmek, tek tip beslenmekten ka\u00e7\u0131nmak, yararl\u0131 her t\u00fcrl\u00fc besinin dengeli t\u00fcketilmesini sa\u011flamak, ki\u015fisel hijyene \u00f6zenmek, d\u00fczenli uyku, egzersiz, stresten uzak kalmaya \u00e7al\u0131\u015fmak korunmada en \u00f6nemli fakt\u00f6rler aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda pozitif olmak, do\u011fay\u0131, insanlar\u0131 ve hayvanlar\u0131 sevmenin de etkileri unutulmamal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Koronavir\u00fcs ve Oru\u00e7 Tutmak<\/strong>
24 Nisan’da ba\u015flayacak Ramazan ay\u0131 \u00f6ncesi en \u00e7ok merak edilen konular\u0131n ba\u015f\u0131nda koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131 varken oru\u00e7 tutulup tutulmas\u0131 gerekti\u011fi geliyor. Prof. Dr. Deniz, \u201cOru\u00e7 tutman\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fine dair bir \u00e7al\u0131\u015fma bulunmamakla birlikte, beslenme tarz\u0131nda yap\u0131lan baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerin intermittent (aral\u0131kl\u0131) beslenmenin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir\u201d diyerek \u201c\u00d6rne\u011fin, g\u00fcn i\u00e7erisinde yaln\u0131zca 8 saat aral\u0131\u011f\u0131nda yemek yemek, 16 saat yemek yememek mTOR ad\u0131 verilen h\u00fccre i\u00e7i senso\u0308rlerin do\u011fru \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemine olumlu etkileri oldu\u011fu, gene aral\u0131kl\u0131 a\u00e7l\u0131k uygulamalar\u0131n\u0131n enflamasyonu ve \u00f6zellikle damarla ilgili olumsuz etkileri azaltt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir\u201d dedi. <\/p>\n\n\n\n

Prof. Dr. Deniz, \u201cOru\u00e7 tutarken iftarda \u00e7ok fazla yemekten ve sahura kalkmadan oru\u00e7 tutmaktan ka\u00e7\u0131nmak, iftar ve sahurda dengeli ve do\u011fru beslenmek, bol s\u0131v\u0131 ve s\u0131v\u0131 g\u0131dalar t\u00fcketmek b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Proteinler v\u00fccudun temel i\u015flevlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in gerekli olan besin \u00f6gelerinden biridir. Bu nedenle protein al\u0131nmas\u0131 fakat karbonhidrat, ya\u011fl\u0131 ve \u015fekerli yiyeceklerden, rafine edilmi\u015f i\u00e7inde katk\u0131 maddesi bulunan g\u0131dalardan uzak durulmas\u0131 gerekmektedir\u201d dedi. <\/p>\n\n\n\n

\u0130ftarda taze ve mevsimindeki sebzeler, proteinli g\u0131dalar ve meyveler ile beslenmenin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini olumlu etkiledi\u011fini bildiren Prof. Dr. Deniz, oru\u00e7 tutarken uyku d\u00fczenine de dikkat etmek ve v\u00fccutta ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan stres yaratmaman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulad\u0131. Prof. Dr. Deniz, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc: \u201cUnutmamam\u0131z gereken oru\u00e7 sa\u011fl\u0131kl\u0131 insanlar i\u00e7in farzd\u0131r. <\/strong>Kronik hastal\u0131\u011f\u0131 (diyabet, y\u00fcksek tansiyon, kalp, imm\u00fcn yetersizlik, kanser gibi) olanlar, oru\u00e7 tutamayacak kadar ya\u015fl\u0131lar, hamile veya emziren kad\u0131nlar, oru\u00e7 tutmalar\u0131 halinde hem sa\u011fl\u0131klar\u0131n\u0131n hem de sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin aksamas\u0131ndan endi\u015fe edilen sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, a\u011f\u0131r i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fanlar, COVID-19 te\u015fhisi konmu\u015f ve doktoru taraf\u0131ndan oru\u00e7 tutmas\u0131 sak\u0131ncal\u0131 olanlar oru\u00e7 tutmamal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca kanser hastalar\u0131, kronik hastal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle s\u00fcrekli ila\u00e7 kullananlar (steroid)veyaimm\u00fcn yetersizlikli bireyler a\u015f\u0131 ve ila\u00e7 rejimlerini bozmamal\u0131d\u0131rlar. Sosyal mesafeyi korumak i\u00e7in ramazan ay\u0131 boyunca toplu iftar yemeklerinden ka\u00e7\u0131nmak, evde iftar daveti vermemek ve davetlere gitmemek korona salg\u0131n\u0131ndan korunmak i\u00e7in \u00f6nemlidir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Pandemi S\u00fcreci Devam Ederken..<\/strong>
\u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca farkl\u0131 d\u00f6nemlerde g\u00f6r\u00fclen veba, kolera, AIDS gibi pandemilerin \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden oldu\u011funu belirten Prof. Dr. Deniz, \u201cPandemi s\u00fcrecinde insanlar\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ve rutinleri etkilenmekte, sosyal izolasyon fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 artt\u0131rarak ki\u015filerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmenin ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin \u00f6nemini anlamalar\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. K\u00fcresel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda herkes i\u00e7in yeterli yiyecek oldu\u011fu s\u00f6ylenmekle birlikte pandemi s\u00fcrecine ba\u011fl\u0131 olarak aksamalar g\u00f6r\u00fclebilecektir. A\u015f\u0131n\u0131n veya alternatif ila\u00e7lar\u0131n bulunmas\u0131 vakit alaca\u011f\u0131ndan herkes ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini g\u00fc\u00e7l\u00fc tutmas\u0131 gerekti\u011fini anlayacak, <\/strong>dengeli ve d\u00fczenli beslenmeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r\u201d dedi.
Ekip bi\u00e7menin insan\u0131 do\u011faya yakla\u015ft\u0131ran bir faaliyet oldu\u011funa de\u011finen Prof. Dr. Deniz, \u201cBitki yeti\u015ftirmek ve ondan \u00fcr\u00fcn almak fiziksel oldu\u011fu kadar ruhsal olarak da bireyi formda tutar. Son y\u0131llarda bah\u00e7ede hatta balkonda tar\u0131m yapmak, hasattan re\u00e7el, sal\u00e7a, konserve yapmak olduk\u00e7a pop\u00fcler olmu\u015ftur. Pandemi s\u0131ras\u0131nda evine kapanan insanlar\u0131m\u0131z kendi ekme\u011fini yaparak bir yandan becerileri ile bir yandan otonom olduklar\u0131 i\u00e7in mutlu olmu\u015flard\u0131r. Bu da bize do\u011fru tar\u0131m\u0131n ve yerli tohumun \u00f6nemi<\/strong>ni hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131r\u201d dedi. Hastal\u0131klara diren\u00e7li atal\u0131k tohum ve hayvan soylar\u0131n\u0131n topraklar\u0131m\u0131zda mevcut oldu\u011funu s\u00f6yleyen Prof. Dr. Deniz, \u201cArtan n\u00fcfusumuzun sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde beslenmesi i\u00e7in do\u011fal g\u00fczelliklerimizin korunmas\u0131 \u015fart\u0131 ile tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n \u015fehirle\u015fmeye ve turizme kurban edilmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmelidir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131da ile beslenen ve do\u011fa ile birlikte ya\u015fayan mutlu insanlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olur ve hastal\u0131klarla ba\u015f edebilir\u201d dedi.
\u201cPozitif d\u00fc\u015f\u00fcnce beyinden iyile\u015ftirici, mutluluk verici hormonlar olan endorfin ve serotonin salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00c7al\u0131\u015fmalar, iyimser insanlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu, kronik hastal\u0131klara daha az yakaland\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir\u201d diyen Prof. Dr. Deniz, bu ge\u00e7irdi\u011fimiz pandemi d\u00f6neminde umudumuzu yitirmeden, pozitif d\u00fc\u015f\u00fcnerek, s\u00fcrece olumlu taraf\u0131ndan bakarak istediklerimizi elde etmenin imk\u00e2ns\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamam\u0131z gerekti\u011fini belirterek s\u00f6zlerini noktalad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yeni tip koronavir\u00fcsten (COVID-19) korunmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminin \u00f6nemi salg\u0131n s\u00fcrecinde giderek artmaya ba\u015flad\u0131. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Aziz Sancar Deneysel T\u0131p Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc (Aziz Sancar DETAE) M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve \u0130mm\u00fcnoloji Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. G\u00fcnnur Deniz, vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 koruma kalkan\u0131 olarak rol oynayan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi ve 24 Nisan’da ba\u015flayacak olan Ramazan ay\u0131 i\u00e7in dikkat edilmesi gereken \u00f6nemli noktalara de\u011findi. <\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":14332,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[1391,1384,1390],"class_list":["post-14285","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","tag-aziz-sancar-deneysel-tip-arastirma-enstitusu","tag-covid-19","tag-prof-dr-gunnur-deniz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14285","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14285"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14285\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14285"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14285"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14285"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}