{"id":14328,"date":"2020-05-18T20:29:00","date_gmt":"2020-05-18T17:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=14328"},"modified":"2020-06-25T20:36:19","modified_gmt":"2020-06-25T17:36:19","slug":"ingilizler-yillar-boyunca-turk-kirmizisinin-pesinden-kostu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2020\/05\/18\/ingilizler-yillar-boyunca-turk-kirmizisinin-pesinden-kostu\/","title":{"rendered":"\u201c\u0130ngilizler Y\u0131llar Boyunca T\u00fcrk K\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131n\u0131n Pe\u015finden Ko\u015ftu\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Hande Nur OCAK<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130stanbul U\u0308niversitesi (\u0130\u00dc) Edebiyat Fak\u00fcltesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen Da\u0302ru\u0308lfu\u0308nu\u0302n derslerinin 9\u2019ncusunda Prof. Dr. Mahir Ayd\u0131n, Prof. Dr. Vahdettin Engin, Do\u00e7. Dr. Metin \u00dcnver ile Spor Spikeri ve yorumcusu Okay Karacan, 19. y\u00fczy\u0131lda futbolun Osmanl\u0131 topraklar\u0131na geli\u015fini ve nas\u0131l geli\u015fti\u011fini konu\u015ftu. Prof. Dr. Mahir Ayd\u0131n, \u201cFutbol yaln\u0131zca bir ayak oyunu de\u011fildir. Futbol bug\u00fcn kitleleri etkileyen ortak payla\u015f\u0131mlarla ortak duygularla, ortak heyecanlarla adeta bir g\u00f6n\u00fcl co\u015fkusudur\u201d dedi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201cHer Defas\u0131nda Futbola Bir Kez Daha \u00c2\u015f\u0131k Oldum\u201d<\/strong>

16 yy’dan 20.yy’a T\u00fcrk – \u0130ngiliz ticari ili\u015fkilerinin futbola olan etkisi ve sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fczerine konu\u015fmas\u0131na ba\u015flayan Okay Karacan, d\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019de futbolun hangi ihtiya\u00e7lardan ve geli\u015fmelerden sonra ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 konusunda bilgilerini payla\u015ft\u0131. S\u00f6zlerine Dar\u00fclf\u00fcn\u00fbn 150. kurulu\u015f y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutlayarak ba\u015flayan Karacan, \u201cFutbolla alakal\u0131 y\u00fczlerce kitap okudum, futbol ma\u00e7\u0131 anlatt\u0131m ve yine futbolla alakal\u0131 y\u00fczlerce hik\u00e2yenin yay\u0131n\u0131n\u0131 da yapt\u0131m. Her defas\u0131nda futbola bir kez daha \u00e2\u015f\u0131k oldum. Tabi i\u015fin biraz daha tarihine bunlar\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa d\u00f6nmek laz\u0131m. Futbol oyunu nas\u0131l icat edildi, nas\u0131l bu kadar kitlelere m\u00e2l oldu, nas\u0131l d\u00fcnyada milyarlarca dolarl\u0131k bir end\u00fcstri haline geldi diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce binlerce y\u0131l \u00f6ncesine kadar gidebiliyorsunuz\u201d dedi.\u200bMeksika, G\u00fcney Amerika ve \u00c7in\u2019de futbolun bir benzerinin oynand\u0131\u011f\u0131na ve eski T\u00fcrklerde \u201cTep\u00fck\u201d ad\u0131 verilen yuvarlak bir cismin tepiklenerek oynand\u0131\u011f\u0131na dair bulgulara ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Karacan, futbolun Victoria d\u00f6neminde zirveye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat bizimle olan ili\u015fkisinin I. Elizabeth \u00e7a\u011f\u0131nda oldu\u011funu anlatt\u0131. Karacan, \u201c I. Elizabeth d\u00f6neminde \u00e7ok enteresan \u00f6zellikler yakalad\u0131m. Elizabeth d\u00f6neminde \u0130ngiltere\u2019ye Amerika\u2019dan patates geliyor, domates, t\u00fct\u00fcn, \u00e7ikolata, kakao geliyor. \u00c7ok iyi dostlar\u0131 var Elizabeth\u2019in ve bu dostlar sayesinde \u0130ngiltere\u2019ye, okyanusun \u00f6b\u00fcr taraf\u0131ndaki tar\u0131msal ne kadar \u00fcr\u00fcn varsa ula\u015f\u0131yor. Elizabeth d\u00f6neminde bir zenginle\u015fme ba\u015fl\u0131yor\u201d diyerek \u201cElizabeth d\u00f6neminde bizimle ilgili yakalad\u0131\u011f\u0131m nokta \u015fu: I. Elizabeth 1579\u2019da III. Murat\u2019a bir mektup yolluyor ve diyor ki size \u00fc\u00e7 tane \u0130ngiliz vatanda\u015f\u0131 g\u00f6ndermek istiyorum. Onlar\u0131n \u00fclkenizde ticaret yapmas\u0131n\u0131, \u00f6\u011frenmesini istiyorum ve sizin m\u00fcsaadenizi istiyorum. Tabi III. Murat\u2019ta bunu kabul ediyor ve \u00fc\u00e7 \u0130ngiliz T\u00fcrkiye\u2019ye geliyor\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa\u2019da K\u0131rm\u0131z\u0131 Renk Bir Stat\u00fc Sembol\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

15 Mart 1579 tarihinde \u00fc\u00e7 \u0130ngiliz vatanda\u015f\u0131n\u0131n Osmanl\u0131da ticaret yapma iznini ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Karacan, s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam etti: \u201cI. Elizabeth g\u00f6nderdi\u011fi \u00fc\u00e7 \u0130ngiliz\u2019den \u015funlar\u0131 istiyor: dokumada kullan\u0131lan boyama, malzeme ve tekniklerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6\u011frenilip \u0130ngiltere\u2019ye getirilmesi, kuma\u015flar\u0131n nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u0130ngiliz yerli dokuma mallar\u0131n\u0131n Osmanl\u0131daki piyasa de\u011feri, Cezayir ve Tunus i\u00e7in \u00fcretilen feslerin \u0130stanbul\u2019da ve \u0130zmir\u2019de sat\u0131lmas\u0131n\u0131 denemek ayr\u0131ca Norve\u00e7 ipli\u011finden \u00fcrettikleri \u00e7oraplar i\u00e7in Osmanl\u0131da bir Pazar bulunmas\u0131. I. Elizabeth asl\u0131nda ne fesleri nede \u00e7oraplar\u0131 satmak istiyor, ama\u00e7lar\u0131 T\u00fcrklerin boyama meselesi. Nas\u0131l boyad\u0131klar\u0131n\u0131, bu dokumay\u0131 nas\u0131l yapt\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek asl\u0131nda. \u00c7\u00fcnk\u00fc o d\u00f6nem Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun \u015f\u00f6yle bir \u00f6zelli\u011fi var, boyama ve dokuma konusunda d\u00fcnyan\u0131n en iyisi. \u00d6zellikle, Edirne, Teselya, \u0130zmir, Diyarbak\u0131r ve Bursa\u2019da dokuma ve boyama konusunda m\u00fcthi\u015f bir teknik geli\u015fim var. O d\u00f6nemin seyyahlar\u0131n\u0131n \u0130stanbul\u2019la ilgili anlatt\u0131klar\u0131na bakacak olursak reng\u00e2renk bir c\u00fcmb\u00fc\u015ften bahsediyorlar. Reng\u00e2renk solmam\u0131\u015f uzun s\u00fcre giyilebilecek k\u0131yafetler yani sa\u011flam k\u0131yafetler. Ayn\u0131 zamanda Avrupa tabir edilirken de \u015f\u00f6yle deniliyor: \u2018Avrupa\u2019da herhangi bir ba\u015fkente gitti\u011finiz zaman sadece gri renk g\u00f6rebiliyorsunuz.\u2019 Bunun nedeni oradaki boyamalarla \u00fcretilen kuma\u015flar\u0131 giyen insanlar sokakta bir s\u00fcre dola\u015ft\u0131ktan sonra g\u00fcne\u015fle birlikte renkler att\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hepsi ayn\u0131 insanm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Avrupa\u2019da k\u0131rm\u0131z\u0131 rengin giyilmesinin bir stat\u00fc sembol\u00fc oldu\u011funu belirten Karacan, bunun nedeni k\u0131rm\u0131z\u0131 rengin o d\u00f6nem sadece Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda yap\u0131l\u0131yor olmas\u0131na ba\u011flad\u0131. \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 sadece Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda yap\u0131l\u0131yor. K\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 bat\u0131l\u0131lar yapsa bile bir s\u00fcre sonra ilk y\u0131kamada, ikinci y\u0131kamada g\u00fcne\u015fle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca renk kayboluyor. K\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7ok cazip ve bu k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 elde etmek i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yorlar. O y\u00fczy\u0131ldan sonra o \u00fc\u00e7 \u0130ngiliz\u2019in, T\u00fcrkiye\u2019ye girmesinden sonra asl\u0131nda ben sanayi devrimini Okay Karacan olarak ba\u015flat\u0131yorum\u201d diyerek, I. Elizabeth d\u00f6nemini \u0130ngiltere\u2019nin ilk kendini g\u00f6sterdi\u011fi ve y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc dile getirdi ve \u015f\u00f6yle devam etti: \u201cSonraki d\u00f6nemlerde, T\u00fcrk – \u0130ngiliz ili\u015fkilerinin bir par\u00e7a Frans\u0131zlar\u0131n bask\u0131n olmas\u0131yla birlikte yava\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor fakat \u0130ngilizlerin do\u011fu Akdeniz ili\u015fkilerine ilgileri hi\u00e7 kaybolmuyor. T\u00fcrkiye\u2019nin futbolu ve k\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n ili\u015fkisi \u00fczerinde buray\u0131 temel al\u0131yorum ben. Y\u0131llar i\u00e7erisinde \u0130zmir\u2019de ve y\u00f6resinde ekonomik ve ticari ili\u015fkilerin olu\u015faca\u011f\u0131 g\u00fcnlere do\u011fru ilk ad\u0131mlar at\u0131l\u0131yor. Futbol olay\u0131 Victoria \u00e7a\u011f\u0131na denk geliyor. Tabi o d\u00f6nem 1800\u2019lerin ortas\u0131nda \u0130ngiltere\u2019nin kuzeyinde Lancashire denilen b\u00f6lgede \u00f6zellikle pamuklu dokumalar\u0131n h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f\u0131, fabrikalar\u0131n olu\u015fmas\u0131 ve bununla birlikte k\u00f6ylerin kasabaya binlerce insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir yerle\u015fim yerlerine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gibi bir durum var.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cCasuslar K\u0131rm\u0131z\u0131 Rengin Sahibi Olmak \u0130\u00e7in Para Teklif Ediyor\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Futbolu geli\u015ftiren olaylar\u0131 ele alan Karacan, ifadelerine \u015fu \u015fekilde devam etti: \u201cTabi orada \u00f6zellikle kuzey bat\u0131 b\u00f6lgesindeki tekstil imalat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n temel sorunlar\u0131ndan birisi hammadde \u00e7\u00fcnk\u00fc Amerika\u2019da bir i\u00e7 sava\u015f var ve bu i\u00e7 sava\u015f dolay\u0131s\u0131yla oradan gelen hammaddelerin \u00f6n\u00fc kesilince otomatik olarak d\u00f6n\u00fcyorlar ve y\u0131llardan beri tan\u0131d\u0131klar\u0131 Egeye geliyorlar. Egede pamu\u011fun tam ortas\u0131nda, pamuk \u00fcretiminin en iyi oldu\u011fu en yak\u0131n b\u00f6lgeye geliyorlar ve burada \u0130ngilizler bir tak\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yorlar\u201d Futbolun geli\u015f hik\u00e2yesinin tam da bu noktada ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Karacan, \u201cBurada bizim hik\u00e2yemiz ba\u015fl\u0131yor asl\u0131nda. D\u00f6rt tane aile var, bu d\u00f6rt aile \u00f6zellikle Bornova\u2019da, Buca\u2019da \u0130zmir\u2019in merkez alanlar\u0131nda ve \u0130zmir\u2019in \u00e7evresindeki b\u00fct\u00fcn arazilerde ciddi topraklar al\u0131p kendi ticaretlerini yapmaya ba\u015fl\u0131yorlar. Peki, hik\u00e2ye oraya nas\u0131l geliyor? Y\u0131llarca bir tak\u0131m casuslar k\u0131rm\u0131z\u0131 rengin sahibi olmak i\u00e7in Osmanl\u0131ya, bilhassa \u0130ngilizler \u00e7e\u015fitli defalar para teklif ediyorlar. O d\u00f6nem Osmanl\u0131da o kadar gizli tutuluyor ki bu k\u0131rm\u0131z\u0131 renk i\u00e7in 24 farkl\u0131 i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Latincede \u2018Rubia\u2019 denilen bir k\u00f6kten gelen bir boya bu ve boyan\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in Osmanl\u0131 \u00f6zellikle Bursa ve civar\u0131nda tarlalarda s\u00fcrekli boyalar \u00fcretiliyor bilhassa Bursa\u2019daki imalathanelerde, al boyahanelerde \u00f6zellikle \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n hepsi form\u00fcl\u00fcn bir par\u00e7as\u0131na sahip. 100-150 y\u0131l buna kimse sahip olam\u0131yor ama Avrupa\u2019da T\u00fcrk imgesi k\u0131rm\u0131z\u0131 \u015f\u0131kl\u0131k, renklilik ve o prestij toplumun yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcr olarak alg\u0131lan\u0131yor. Yani bizi sevmeseler bile yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu k\u00fclt\u00fcrden faydalan\u0131yorlar\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\u201c1800\u2019lerde Osmanl\u0131ya gelip ticaret yapmalar\u0131yla birlikte tabi onlar i\u00e7in g\u00fcmr\u00fck vergisinin kalkmas\u0131, i\u00e7 ticaretin yabanc\u0131lara a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve T\u00fcrk motifli \u0130ngiliz \u00fcr\u00fcnlerinin %30 daha ucuzlamas\u0131 Osmanl\u0131 loca sisteminde tekstilcilerin tamamen iflas etmesini yarat\u0131yor. \u0130ngiliz futbol kul\u00fcplerine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman mesela Blackburn, tarihin en eski kul\u00fcplerinden birisi ve onlar\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 bir logosu vard\u0131r\u201d diyen Karacan, \u201cTeselya \u2018dan en sonunda iki ki\u015fiyi Frans\u0131zlar ka\u00e7\u0131r\u0131yorlar ve Fransa\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar. Burada fabrikalar kuruyorlar ve k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 \u00fcretmeye ba\u015fl\u0131yorlar. Ard\u0131ndan \u0130ngilizler \u0130sko\u00e7ya\u2019ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Fakat \u0130sko\u00e7lar bunu beceremiyor, Manchester\u2019a gidiyorlar ve burada \u00fcretmeye ba\u015fl\u0131yorlar. Bel\u00e7ika, Hollanda, Avrupa\u2019n\u0131n her taraf\u0131nda k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar ama her t\u00fcrl\u00fc cabaya kar\u015f\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc tutturam\u0131yorlar. T\u00fcrk k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 reva\u00e7ta tabi hala T\u00fcrkiye\u2019de en iyisi yap\u0131l\u0131yor. Bir s\u00fcre sonra yan\u0131lm\u0131yorsam Almanlar\u0131n sentetik olarak \u00fcretmeleriyle birlikte i\u015fin \u015fekli de\u011fi\u015fiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k daha az maliyetli oldu\u011fu i\u00e7in onlar sentetik olarak \u00fcretmeye ba\u015fl\u0131yorlar ve devri kapan\u0131yor\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiliz end\u00fcstri devriminin dokuma tezg\u00e2hlar\u0131nda ve dokumac\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesinin temelinde boyac\u0131l\u0131\u011f\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyen Karacan, bu devrimin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131ndaki nedenin T\u00fcrk K\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 oldu\u011funu dile getirdi. Karacan, \u201cBug\u00fcn \u0130sko\u00e7ya\u2019da \u00fc\u00e7 tane o d\u00f6nemde yap\u0131lm\u0131\u015f fabrika T\u00fcrk K\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131yla \u00fcretilmi\u015f \u00fcr\u00fcnleri sergiliyor. O d\u00f6nem Amerika\u2019ya giden gemiler Amerika\u2019da bug\u00fcn kovboylar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 \u015fallardan tutun Amerikan bayra\u011f\u0131na kadar hepsinin k\u0131rm\u0131z\u0131yla boyanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak teknolojiyi oraya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorlar ve o \u0130ngilizler bir s\u00fcre sonra ticaretlerini daha da g\u00fc\u00e7lendirmek \u0130zmir\u2019de tekstil \u00fcstlerini kuruyorlar. \u00c7e\u015fitli b\u00f6lgelere yay\u0131l\u0131yorlar ve gelirken de futbolu getiriyorlar yanlar\u0131nda. Ben hep \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorum I. Elizabeth\u2019in pas\u0131n\u0131, Victoria kafayla sahalar\u0131m\u0131za g\u00f6ndererek 1-0 \u00f6ne ge\u00e7mi\u015f ama biz bayra\u011f\u0131 zaten \u00f6nceden dikmi\u015fiz. Armalar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman k\u0131rm\u0131z\u0131 rengin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. Tabi bununla ilgili \u00e7ok de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fmalar var. Ben \u0130ngiliz futbolunu, tekstille birlikte geli\u015fmesini sa\u011flayan en \u00f6nemli etkenin bu oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorum\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

Futbolun \u0130stanbul\u2019a geli\u015f a\u015famas\u0131yla ilgili Karacan, \u201c\u0130lk futbol tak\u0131m\u0131 olarak Bereket Jimnastik Kul\u00fcb\u00fc\u2019n\u00fcn kurulmas\u0131 ya da spor kul\u00fcb\u00fc olarak Galatasaray \u00f6\u011frencilerinin kurdu\u011fu futbol kul\u00fcb\u00fc yine Taksim k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, Pera k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yans\u0131t\u0131r ama \u0130ngilizlerin Osmanl\u0131n\u0131n hi\u00e7 ilgilenmedi\u011fi Moda burnuna ve Haydarpa\u015fa \u00e7ay\u0131r\u0131nda top oynamalar\u0131yla birlikte futbolun girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Burada tabi K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 i\u00e7in Selimiye k\u0131\u015flas\u0131n\u0131 mesken tutan \u0130ngilizlerin orada tenis, \u00e7im hokeyi ve benzeri bir\u00e7ok oyun oynamalar\u0131, orada futbol oynamalar\u0131na dair iddialar\u0131n oldu\u011fu, K\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131nda \u00f6len \u0130ngilizlerin Haydarpa\u015fa\u2019ya g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc o nedenle Haydarpa\u015fa \u00e7ay\u0131r\u0131nda Moda dan gelenlerin top oynamaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 da alt\u0131 doldurularak anlat\u0131lmas\u0131 gereken hik\u00e2yeler kan\u0131mca ve beni heyecanland\u0131ran \u015feyler. Temel anlamda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm bu\u201d diyerek s\u00f6zlerine devam etti.<\/p>\n\n\n\n

Uzun Y\u0131llar K\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n Form\u00fcl\u00fcn\u00fc Bulmak \u0130\u00e7in U\u011fra\u015ft\u0131lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marmara \u00dcniversitesi Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi Tarih B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015f ve daha sonra Galatasaray Lisesi M\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak tayin edilen Prof. Dr. Vahdettin Engin, s\u00f6zlerine T\u00fcrk K\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131n\u0131n de\u011ferinden bahsederek ba\u015flad\u0131. Prof. Dr. Engin, \u201cT\u00fcrk K\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 hik\u00e2yesi \u00e7ok enteresand\u0131r. T\u00fcrk k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131 o kadar de\u011ferli ki uzun y\u0131larca o k\u0131rm\u0131z\u0131n\u0131n pe\u015finden ko\u015ftular. En g\u00fczel k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 T\u00fcrkler yap\u0131yor. Uzun y\u0131llar bunun form\u00fcl\u00fcn\u00fc bulmak i\u00e7in u\u011fra\u015ft\u0131lar\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131lar i\u00e7in 19.yy T\u00fcrkiye\u2019sinin \u00e7ok rahat bir yer oldu\u011funa dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Engin, \u201cKapit\u00fclasyon diye bir \u015fey var. Kapit\u00fclasyonlarla genel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f \u015fekiller Kanuni d\u00f6neminde verilmi\u015ftir. Tabi o d\u00f6nem devlet g\u00fc\u00e7l\u00fc ama kapit\u00fclasyonlarda Osmanl\u0131 devletinin lehine i\u015fledi.19.yy gelince kapit\u00fclasyon tam bir bela olmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc yabanc\u0131lar tabii i\u00e7inde \u0130ngiliz, \u0130talyan, Frans\u0131z, Rus bir\u00e7ok yabanc\u0131 gelip \u0130stanbul\u2019da, Selanik\u2019te, \u0130zmir\u2019de Beyrut\u2019ta vs. b\u00fcy\u00fck yerlerde yerle\u015fiyorlar ve ticaret yap\u0131yorlar. \u00c7okta iyi para kazan\u0131yorlar, ticaretini yap\u0131yor para kazan\u0131yor ama hi\u00e7 vergi vermiyor ve yerli t\u00fcccara kar\u015f\u0131 ciddi bir avantaj kazanm\u0131\u015f sa\u011fl\u0131yor bu anlamda. Dolay\u0131s\u0131yla \u015fimdi \u0130ngiliz\u2019siniz Moda semtinde kendinize mek\u00e2n sa\u011flam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, orada a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak hep \u0130ngilizler var, para kazan\u0131yorsunuz. Tabi ki sportif anlamda kendi aralar\u0131nda m\u00fcsabakalar yap\u0131yorlar ve i\u015fte bu anlamda futbol, tenis gibi g\u00fczel zaman ge\u00e7irmek i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc imk\u00e2na sahipler\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zellikle Tanzimat sonras\u0131 Anadolu topraklar\u0131na yerle\u015fmelerine ve ticaret yapmalar\u0131na olanak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Avrupal\u0131lar\u0131n genel ad\u0131, Levanten\u2019dir. \u0130zmir\u2019in Levantenleri hakk\u0131nda bilgi veren Prof. Dr. Engin, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc: \u201cMesela bir Frans\u0131zlar\u0131n, \u0130talyanlar\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin futbola girmesi konusunda herhangi bir d\u00e2hili yoktur. \u0130ngilizler bu anlamda da zaten en \u00e7ok ticaret yap\u0131p kazananlardan. \u00d6zelikle La Fontaine ailesi 1889 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019a ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r, bu ailelerin bir k\u0131sm\u0131 \u0130zmir\u2019de ya\u015far bir k\u0131sm\u0131 \u0130stanbul\u2019da ya\u015far geni\u015f aileler ve dolay\u0131s\u0131yla kendi aralar\u0131nda bir futbol tak\u0131m\u0131 \u00e7\u0131karacak kadarda say\u0131lar\u0131 yetiyor. Fakat Moda\u2019da tabi ki ilk kul\u00fcp onlar de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ne kadar kendilerinden futbol tak\u0131m\u0131 olu\u015fturabilseler de asl\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ma\u00e7 yapmak i\u00e7in yeterli ki\u015fi bulam\u0131yorlar o y\u00fczden Rumlar, k\u0131smen Ermenilerde devreye girecek. Dolay\u0131s\u0131yla Kad\u0131k\u00f6y Kul\u00fcb\u00fc dedi\u011fimiz zaman Kad\u0131k\u00f6y Kul\u00fcb\u00fc hem Rumlar\u0131n hem \u0130ngilizlerin bir arada oldu\u011fu bir kul\u00fcpt\u00fcr. \u015eimdi asl\u0131nda \u015f\u00f6yle bir \u015fey var futbol dedi\u011fimiz zaman \u00f6ncelikle ilk o tarihsel geli\u015fme s\u00fcreci i\u00e7erisinde futbol kurallar\u0131 bug\u00fcn o bildi\u011fimiz anlamda kurallar olmadan a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Ragbi t\u00fcr\u00fcnde bir oyun oynan\u0131yor. B\u00f6yle \u00e7ay\u0131rlarda vs. geni\u015f alan gerektiren yerlerde ve sade kuvvete dayanan bir y\u00f6n\u00fc var bu t\u00fcr\u00fcn. Giderek o Ragbi t\u00fcr\u00fcnde futbola yeni kurallar koymak suretiyle \u015fekli biraz daralt\u0131yorlar diyorlar ki bu oyun biraz daha estetikli olsun, daha teknik y\u00f6nleri olsun, biraz zek\u00e2da gerektirsin, \u00e7evik olanlar buradan yararlans\u0131n ve dolays\u0131yla Ragbi t\u00fcr\u00fcnden futbol t\u00fcr\u00fcne ge\u00e7i\u015f g\u00fcn\u00fcm\u00fcze bu \u015fekilde oldu ve kurallar olu\u015fturuldu.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngilizlerin Oyunu T\u00fcrklerin Dikkatini \u00c7ekti<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ngilizlerin \u0130stanbul\u2019a geldi\u011finde kendi aralar\u0131nda Ragbi t\u00fcr\u00fcnde oyun oynad\u0131klar\u0131n\u0131 belirten Prof. Dr. Engin, o d\u00f6nemin ar\u015fiv belgelerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u0130ngiliz ailelerinin hafta sonlar\u0131 ailecek Haydarpa\u015fa \u00e7ay\u0131r\u0131nda piknik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hafiyeler taraf\u0131ndan takip edildi\u011fini \u015f\u00f6yle anlatt\u0131: \u201cAr\u015fiv belgelerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hafta sonlar\u0131 ailecek piknik yerlerine gittiklerini g\u00f6r\u00fcyoruz ama muhakkak bir ma\u00e7ta yap\u0131l\u0131yor kendi aralar\u0131nda. \u015eimdi bunlar\u0131n tabi ki kalabal\u0131k bir ortam olu\u015fturmalar\u0131 II. Abd\u00fclhamid d\u00f6nemi oldu\u011fu i\u00e7in padi\u015fah bundan pek ho\u015flanm\u0131yor, insanlar\u0131n kalabal\u0131k bir \u015fekilde birtak\u0131m yerlerde bulunmalar\u0131. Dolays\u0131yla bunlar\u0131n hareketleri hep takip edilir ve ar\u015fivde bu anlamda bir\u00e7ok belge mevcut. \u0130\u015fte \u0130ngilizler 2-3 ki\u015filik aile olarak bug\u00fcn \u00e7ay\u0131ra geldiler, e\u011flendiler daha sonra o d\u00f6nem futbol oyununa \u2018L\u00fcbiyat\u2019 ad\u0131 verilirdi, i\u015fte top oynad\u0131lar, kendilerine g\u00f6re kale delikleri yapt\u0131lar ve asayi\u015fi bozmadan evlerine d\u00f6nd\u00fcler gibi. Bu tarz \u0130ngilizlerin oyunlar\u0131 bizim T\u00fcrklerin dikkatini \u00e7ekmemesi de m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil tabi ki. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6nce ne yap\u0131yor bu adamlardan giderek bizde oynayal\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor olay. Nitekim Galatasarayl\u0131lar yani Mekteb-i Sultaniler her yerde olur genellikle. Onlar mesela hafta sonu tatiline \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda g\u00f6zlemliyor ve orada T\u00fcrkler taraf\u0131ndan en az\u0131ndan futbol oynanmaya ba\u015flanmas\u0131 bu anlamda Galatasaray Lisesinin b\u00fcy\u00fck bah\u00e7e olarak mektebin hemen yan\u0131ndaki yer futbol sahas\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131yla ba\u015fl\u0131yor. Topu ilk alan havaya do\u011fru vuruyor tabi top inerken y\u00fczlerce ki\u015fi h\u00fccum ediyor. Kim kaparsa oda tekrar havaya at\u0131yor ve bu \u015fekilde birbiriyle \u00e7arp\u0131\u015fan yaralananlar oluyor camlar k\u0131r\u0131l\u0131yor, kurals\u0131z bir \u015fekilde asl\u0131nda oynanmaya ba\u015flan\u0131yor\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cFutbol Yaln\u0131zca Bir Ayak Oyunu De\u011fildir\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Dr. Vahdettin Engin\u2019in ard\u0131ndan \u0130\u00dc Edebiyat Fak\u00fcltesi Yak\u0131n\u00e7a\u011f Tarihi Ana Bilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Mahir Ayd\u0131n, s\u00f6z ald\u0131. \u201cG\u00fczel bir s\u00f6z var \u2018Ger\u00e7e\u011fi g\u00fcl\u00fcmseyerek s\u00f6yleyiniz\u2019 diye bende ger\u00e7e\u011fi g\u00fcl\u00fcmseyerek s\u00f6yl\u00fcyorum ki konu futbol oldu\u011fu zaman i\u015fler ba\u015fkala\u015f\u0131yor, insanlar \u00f6m\u00fcrleri boyunca bir\u00e7ok \u015feyi de\u011fi\u015ftiriyorlar ama tuttuklar\u0131 tak\u0131m\u0131 de\u011fi\u015ftirmiyorlar\u201d dedi. Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201c\u0130lk kurulan kul\u00fcb\u00fcm\u00fcz olan Be\u015fikta\u015f\u2019\u0131m\u0131z\u0131n o \u201cj\u201d harfindeki jimnasti\u011fe d\u00f6nmek istiyorum. Jimnastik bug\u00fcn sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi olimpiyatlarda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli dallar\u0131 olabilen bi\u00e7imde de\u011fil. \u00c7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 ve ana yurdu \u0130sve\u00e7\u2019tir\u201d dedi. Jimnasti\u011fin \u00f6zellikle s\u00f6m\u00fcrge imparatorlular\u0131nda b\u00fcy\u00fck devlet olman\u0131n bir gere\u011fi oldu\u011funu s\u00f6yleyen Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201cDo\u011fal olarak s\u00f6m\u00fcrgelerine, ana vatandan uzak binlerce kilometrelerce uzakl\u0131ktaki topraklara g\u00f6nderdikleri askerler, y\u00f6neticiler ve memurlar\u0131na s\u0131ca\u011fa, susuzlu\u011fa, a\u00e7l\u0131\u011fa, yorgunlu\u011fa ve her \u015feye kar\u015f\u0131 diren\u00e7li olmas\u0131 i\u00e7in jimnastik uygulamas\u0131na girdiler. Ayr\u0131ca bu jimnastik konusu bizim Harbiye Mektebinde uygulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r ve hatta \u00f6\u011fretmen okullar\u0131nda jimnastik \u00e7ok yayg\u0131n bir hale gelecektir\u201d dedi. Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201cBana g\u00f6re tak\u0131m tutmak asla bir rastlant\u0131 de\u011fildir. Futbol yaln\u0131zca bir ayak oyunu de\u011fildir. Futbol bug\u00fcn kitleleri etkileyen ortak payla\u015f\u0131mlarla ortak duygularla, ortak heyecanlarla adeta bir g\u00f6n\u00fcl co\u015fkusudur\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

Da\u0302ru\u0308lfu\u0308nu\u0302n derslerinin 9\u2019ncusunda \u0130ngiliz Oyunu \u2013 T\u00fcrk K\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131n\u0131n (T\u00fcrk Futboluna Giri\u015f) konu\u015fuldu\u011fu program Do\u00e7. Dr. Metin \u00dcnver moderat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde, Prof. Dr. Mahir Ayd\u0131n, Prof. Dr. Vahdettin Engin ile Spor Spikeri ve yorumcusu Okay Karacan\u2019\u0131n konu\u015fmalar\u0131yla devam etti. Program\u0131n kapan\u0131\u015f\u0131nda \u0130\u00dc Edebiyat Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 Prof. Dr. Hayati Develi kat\u0131ld\u0131. Prof. Dr. Develi, \u201cBir k\u00fclt\u00fcr geldi\u011fi zaman beraberinde dilini de getiriyor\u201d diyerek konuya dilbilim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarak buna ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerinde bulundu. Program futbol tarihine dair ayr\u0131nt\u0131l\u0131 analizlerin yap\u0131lmas\u0131yla sona erdi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130stanbul U\u0308niversitesi (\u0130\u00dc) Edebiyat Fak\u00fcltesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen Da\u0302ru\u0308lfu\u0308nu\u0302n derslerinin 9\u2019ncusunda Prof. Dr. Mahir Ayd\u0131n, Prof. Dr. Vahdettin Engin, Do\u00e7. Dr. Metin \u00dcnver ile Spor Spikeri ve yorumcusu Okay Karacan, 19. y\u00fczy\u0131lda futbolun Osmanl\u0131 topraklar\u0131na geli\u015fini ve nas\u0131l geli\u015fti\u011fini konu\u015ftu. Prof. Dr. Mahir Ayd\u0131n, \u201cFutbol yaln\u0131zca bir ayak oyunu de\u011fildir. Futbol bug\u00fcn kitleleri etkileyen ortak payla\u015f\u0131mlarla ortak duygularla, ortak heyecanlarla adeta bir g\u00f6n\u00fcl co\u015fkusudur\u201d dedi.<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":14329,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[1405,571,1404],"class_list":["post-14328","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-spor","tag-darulfunundersleri","tag-edebiyat-fakultesi","tag-turkkirmizisi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14328","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14328"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14328\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14329"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14328"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14328"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14328"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}