{"id":14617,"date":"2021-02-11T01:14:09","date_gmt":"2021-02-10T22:14:09","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=14617"},"modified":"2021-03-15T10:59:33","modified_gmt":"2021-03-15T07:59:33","slug":"eisensteinin-olum-yil-donumunde-bir-delinin-hatira-defterine-davet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2021\/02\/11\/eisensteinin-olum-yil-donumunde-bir-delinin-hatira-defterine-davet\/","title":{"rendered":"Eisenstein\u2019\u0131n \u00d6l\u00fcm Y\u0131l D\u00f6n\u00fcm\u00fcnde \u201cBir Delinin Hat\u0131ra Defteri\u201dne Davet"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Dr. \u00d6\u011fretim \u00dcyesi \u0130lkay N\u0130\u015eANCI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>10 \u015eubat 1948&#8217;de Eisenstein bir mektup yazmaya ba\u015flar. Mektubu yazarken kalp krizi ge\u00e7irir ama halen karalamay\u0131 ba\u015far\u0131r: &#8220;\u015eu anda kalp krizi ge\u00e7iriyorum. \u0130\u015fte el yaz\u0131mdaki iz.&#8221; Sabaha do\u011fru da \u00f6l\u00fcr. Onun ne kadar bat\u0131l inan\u00e7l\u0131 oldu\u011funu bilenler naa\u015f\u0131n\u0131 13&#8217;\u00fcnc\u00fc Cuma g\u00fcn\u00fc saat 13.00&#8217;e kadar Sinema Evi&#8217;nde yat\u0131r\u0131rlar ve ard\u0131ndan Eisenstein Novodevichy Mezarl\u0131\u011f\u0131&#8217;na g\u00f6m\u00fcl\u00fcr. \u0130\u015fte b\u00f6ylece sinema tarihinin en b\u00fcy\u00fck kuramc\u0131lar\u0131ndan ve y\u00f6netmenlerinden olan Eisenstein\u2019\u0131n sanat maceras\u0131 kendisi i\u00e7in sona ermi\u015f olur. Ama bizlere \u00f6yle geni\u015f bir \u201cs\u00fcrekli birbirini iteleyen d\u00fc\u015f\u00fcnceler zinciri\u201d b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r ki san\u0131r\u0131m var olmak bu olsa gerek.<\/p>\n\n\n\n<p>Sinema okuyan ya da sinema \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen bizler i\u00e7in bu var olu\u015f \u00f6yle bir meseledir ki \u201cne diyor bu adam?\u201d dedi\u011fimiz onlarca diyalo\u011fa tan\u0131k olmu\u015fuzdur. Bunun iki \u00f6nemli nedeni var: \u0130lki ger\u00e7ekten onu bir tan\u0131ma, bir kal\u0131ba sokman\u0131n zor olmas\u0131 ya da k\u0131saca pragmatik (tedavisi zor bir sosyal bilimler hastal\u0131\u011f\u0131) bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin tek bir \u00e7\u0131kt\u0131ya indirgenememesidir. Onunla beraber bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kman\u0131z gerekir ve bu yolculuk s\u0131ras\u0131nda bol bol yan\u0131lg\u0131ya, hataya d\u00fc\u015fersiniz. D\u00fc\u015fe kalka, bazen bir sayfan\u0131n di\u011fer sayfay\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcncelerin i\u00e7inde kaybolursunuz. Bu t\u0131pk\u0131 orman i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yaparken birden sis basmas\u0131 gibidir. E\u011fer onun co\u015fkusu i\u00e7inize bula\u015fm\u0131\u015fsa birden evin yolunu bilen k\u00f6pe\u011finizin sesini duyars\u0131n\u0131z ve onun kuyru\u011funu tutarak yolu takip etmeye ba\u015flars\u0131n\u0131z. Ancak burada bizim i\u00e7in ikinci bir engel kendini g\u00f6sterir. Ku\u015fkusuz size yol g\u00f6sterenin dilini anlaman\u0131z gerekir. \u00c7eviriden s\u00f6z ediyorum. 2010 y\u0131l\u0131nda kaybetti\u011fimiz de\u011ferli sinema yazar\u0131 Nijat \u00d6z\u00f6n bize \u00f6yle \u00f6z T\u00fcrk\u00e7e metinler b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r ki zaten takip etmesi zor olan bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc anlamak hepten zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fu zaman \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 Eisenstein\u2019\u0131n \u0130ngilizce \u00e7evirilerinde bulmu\u015fumdur. Ama insan ke\u015fke Rus\u00e7a bilseydim diye i\u00e7inden ge\u00e7irmiyor da de\u011fil. Sonu\u00e7ta o metinlerin hakikati orijinal dilinde sakl\u0131 duruyor. T\u0131pk\u0131 Eisenstein\u2019\u0131n Japon hiyerogliflerini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in k\u00f6le gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmesi gibi. \u201cBo\u015fa m\u0131 \u00e7abal\u0131yorum acaba?\u201d diye sormu\u015f kendine tiyatro ile yo\u011fun olarak u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 zamanlarda. Ne ilgin\u00e7! \u201cBo\u015funa m\u0131 \u00e7abalad\u0131m? Zaman m\u0131 kaybettim?\u201d derken; Japon hiyeroglifini \u201c\u00e7at\u0131\u015fma kuram\u0131\u201dn\u0131z\u0131n a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 temeli olarak ortaya koyuyorsunuz. \u0130leti\u015fim bi\u00e7imini sanat formuyla ili\u015fkilendirip <em>\u201ci\u015f\u00e7ilerin ka\u00e7\u0131\u015f\u0131 x mezbahada kesilen bo\u011falar\u201d <\/em>\u00e7ekimleriniarka arkaya d\u00f6n\u00fc\u015fmeli olarak kurguluyorsunuz ve buumm! T\u00fcm g\u00f6zler size d\u00f6n\u00fcyor. Sonras\u0131 zaten deneylerle dolu filmler ve nefis bir k\u00fclliyat. Sinemada her \u015feyin kurgu s\u00fcreciyle ilgili oldu\u011funu katman katman i\u015fleyen \u00e7al\u0131\u015fmalar. \u0130\u015fte bu noktada tekrar \u00e7eviri meselesine d\u00f6nersek; zaten Eisenstein\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcre\u00e7lerini takip ederken kendi dilinizi anlamakta da zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir basamak daha kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu nedenlerle bu metinler T\u00fcrkiye\u2019de sinema \u00f6\u011frencileri, akademisyenleri, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 aras\u0131nda bir muamma, sisli orman\u0131n i\u00e7inde sesini duydu\u011fumuz ama seslenemedi\u011fimiz sad\u0131k dostumuz gibidir. Bu yine de demek de\u011fil ki \u00e7ok d\u00fczg\u00fcn ve a\u00e7\u0131klamal\u0131 bir \u00e7eviride kolayca anla\u015f\u0131labilir. Aksine bak\u0131n Stanley Kubrick kendisine \u201csinema \u00fczerine kitap okuyor musunuz?\u201d diye soruldu\u011funda ne cevap vermi\u015f: \u201cEisenstein\u2019\u0131n kitaplar\u0131n\u0131 zaman\u0131nda da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de okudum ama halen tam olarak anlam\u0131\u015f de\u011filim.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcstat bile b\u00f6yle diyorsa kendimizi pek de k\u00f6t\u00fc hissetmeyelim ve \u015furadan ba\u015flayal\u0131m: Diyalektik Materyalizm. Ama bir saniye\u2026 O zaman Marx ve Engels\u2019in Hegel\u2019den al\u0131p yeni bir boyuta ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 diyalekti\u011fe (the dialectic) de yolculuk ba\u015flayacakt\u0131r. Ku\u015fkusuz. Felfese mi okuyaca\u011f\u0131z? Hem de s\u00fcrekli. Ama sanat\u0131n da t\u00fcm dallar\u0131na h\u00e2kim olmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z; en az\u0131ndan anlat\u0131m dillerini, yap\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenece\u011finiz? Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc Eisenstein bazen bize bir orkestra partit\u00fcr\u00fcnden \u00f6rnek verecek bazen de Meyerhold\u2019dan? Meyerhold? Evet Eisenstein\u2019\u0131n hocas\u0131. Meyerhold, g\u00f6zden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7al\u0131\u015fma kamp\u0131na s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, ad\u0131n\u0131n an\u0131lmas\u0131 bile tehlikeli oldu\u011fu s\u0131rada, Eisenstein onun t\u00fcm belgeli\u011fini korumas\u0131 alt\u0131na alm\u0131\u015f. Bu tavr\u0131 olmasa belki de bug\u00fcn Meyerhold\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bilemeyecektik. Kendi ba\u015f\u0131na da b\u00f6yle bir \u015feyin gelebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnecek kadar zeki oldu\u011fundan hi\u00e7 durmadan okumu\u015f ve yazm\u0131\u015f oldu\u011funu tahmin etmek zor de\u011fil. S\u00f6z u\u00e7ar, yaz\u0131 kal\u0131r m\u0131? Hay\u0131r tam olarak \u00f6yle de\u011fil? K\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalan film tasla\u011f\u0131 filme \u00e7ekilmedi\u011fi s\u00fcrece bir \u201c\u015fey\u201d de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>Filme \u00e7ekmek mi? Bug\u00fcn i\u00e7in nostaljik bir tan\u0131m. Art\u0131k say\u0131larla tan\u0131ml\u0131yoruz g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc. Ama dijitalin d\u00fcnyas\u0131nda olsak da bir yerlerden 100 y\u0131l \u00f6nceki fikirler yol g\u00f6sterici oluyor. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc estetik i\u00e7in halen \u201c\u00e7at\u0131\u015fma\u201d bize yol g\u00f6steriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc her \u015fey kar\u015f\u0131t\u0131yla belirginle\u015fiyor. Bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 sanat formuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131\u011f\u0131 olmak ama t\u0131pk\u0131 diyalektik s\u00fcrecin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz s\u00fcreci olarak her formun bir \u00f6ncekine antitez \u00fcretecek bi\u00e7imde geli\u015fimine a\u00e7\u0131k olacak zihinlere sahip olarak. Yoksa Pothemkin Z\u0131rhl\u0131s\u0131 filmindeki \u201cOdessa Sekans\u0131\u201dn\u0131n bug\u00fcn neden halen bu kadar yol g\u00f6sterici oldu\u011funu anlayamay\u0131z. D\u00fc\u015f\u00fcnsenize; olumsuz hava ko\u015fullar\u0131 nedeniyle Odessa\u2019da kal\u0131yorsunuz ve orada, mek\u00e2n\u0131n yol g\u00f6stericili\u011finde yeni bir sekans yaz\u0131p, tasarlay\u0131p \u00e7ekiyorsunuz. Filmsel zaman\u0131n kontrol\u00fcn\u00fcn ne demek oldu\u011funu, sinemada ritmin ne anlama gelebilece\u011fini tan\u0131ml\u0131yorsunuz. Bu ancak usta bir y\u00f6netmenin tasarlayabilece\u011fi bir yap\u0131d\u0131r ve ku\u015fkusuz bu nedenle Tarantino onu \u201ckelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131yla sinema tarihinin ilk y\u00f6netmeni odur\u201d diye tan\u0131mlar. \u201cDeli\u201d de der onun i\u00e7in. \u201cBir Delinin Hat\u0131ra Defteri\u201dnin yolculu\u011funa davet ediyorum sizi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. \u00d6\u011fretim \u00dcyesi \u0130lkay N\u0130\u015eANCI 10 \u015eubat 1948&#8217;de Eisenstein bir mektup yazmaya ba\u015flar. Mektubu yazarken kalp krizi ge\u00e7irir ama halen karalamay\u0131 ba\u015far\u0131r: &#8220;\u015eu anda kalp krizi ge\u00e7iriyorum. \u0130\u015fte el yaz\u0131mdaki iz.&#8221; Sabaha do\u011fru da \u00f6l\u00fcr. Onun ne kadar bat\u0131l inan\u00e7l\u0131 oldu\u011funu bilenler naa\u015f\u0131n\u0131 13&#8217;\u00fcnc\u00fc Cuma g\u00fcn\u00fc saat 13.00&#8217;e kadar Sinema Evi&#8217;nde yat\u0131r\u0131rlar ve ard\u0131ndan Eisenstein [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":14618,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[1515,35],"tags":[1478,598,189],"class_list":["post-14617","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kose-yazilari","category-yasam","tag-eisenstein","tag-ilkay-nisanci","tag-sinema"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14617","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14617"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14617\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14617"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14617"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14617"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}