{"id":16803,"date":"2022-01-26T21:42:15","date_gmt":"2022-01-26T18:42:15","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=16803"},"modified":"2022-01-26T21:43:34","modified_gmt":"2022-01-26T18:43:34","slug":"kacinilamaz-felaket-yanardaglar-tonga-patlamasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2022\/01\/26\/kacinilamaz-felaket-yanardaglar-tonga-patlamasi\/","title":{"rendered":"Ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz Felaket Yanarda\u011flar: Tonga Patlamas\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><b>\u00c7eviri Haber:<strong> <\/strong>Mithat \u00c7opur<\/b><\/p>\n\n\n\n<p>Tonga&#8217;daki yanarda\u011f patlamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ABD, Kanada ve \u015eili i\u00e7in tsunami uyar\u0131s\u0131 verildi. Patlama sonras\u0131 en az 3 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi belirlendi.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki insanlar, Pasifik&#8217;te patlayan yanarda\u011f\u0131n uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini hayranl\u0131kla izledi. Bir\u00e7o\u011fu patlaman\u0131n ve patlamayla olu\u015fan tsunaminin bu kadar b\u00fcy\u00fck ve etkili olmas\u0131n\u0131n sebebini merak etti. \u0130leride ya\u015fanmas\u0131 muhtemel senaryolar\u0131 \u00f6\u011frenmek istedi.&nbsp;Yeni Zelandal\u0131 bilim insanlar\u0131, Auckland \u00dcniversitesi&#8217;nde volkanoloji profes\u00f6r\u00fc olan Shane Cronin ve Ulusal Su ve Atmosfer Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;nde tsunami uzman\u0131 olan Emily Lane, a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/p>\n\n\n\n<p>15 Ocak cumartesi g\u00fcn\u00fc meydana gelen volkanik patlama etkiliydi ama uzun s\u00fcrmedi. Patlaman\u0131n devam\u0131nda olu\u015fan duman bulutu 30 km\u2019ye kadar y\u00fckselmesine ra\u011fmen patlama sadece 10 dakika s\u00fcrd\u00fc. Cronin, Tonga Yanarda\u011f\u0131\u2019n\u0131n patlama g\u00fcc\u00fcn\u00fcn son 30 y\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck patlamalar\u0131yla k\u0131yaslanabilece\u011fini ifade ederken, olu\u015fan k\u00fcl buhar ve gaz bulutunun y\u00fcksekli\u011finin 1991\u2019deki y\u00fczlerce insan\u0131 \u00f6ld\u00fcren Pinatubo Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n devasa patlamas\u0131yla olu\u015fan duman bulutu kadar oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>NEDEN BU KADAR B\u00dcY\u00dcKT\u00dc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cronin, kraterin deniz y\u00fczeyinin yakla\u015f\u0131k 200 metre alt\u0131nda oldu\u011funu belirtirken deniz suyunun an\u0131nda buhara d\u00f6n\u00fc\u015ferek patlaman\u0131n h\u0131zl\u0131 geli\u015fmesine ve enerjisine katk\u0131da bulundu\u011funu s\u00f6zlerine ekledi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Volkan\u0131n i\u00e7inde bask\u0131 alt\u0131nda kalan magman\u0131n i\u00e7inde gaz s\u0131k\u0131\u015fmaya u\u011fram\u0131\u015ft\u0131. Kayada olu\u015fan bir k\u0131r\u0131lma muhtemelen bas\u0131n\u00e7ta ani d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe sebep oldu ve bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015fle beraber gaz geni\u015fleyerek magmay\u0131 par\u00e7alad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Yetkililer \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fcne kadar Tonga&#8217;da \u00fc\u00e7\n\u00f6l\u00fcm\u00fc do\u011frulad\u0131lar ve sert etkilenen baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck adalardaki insanlarla ilgili\nendi\u015feler devam ediyor. Onlarca ev y\u0131k\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bilim insanlar\u0131n\u0131n tam olarak anlayamad\u0131klar\u0131 durumlardan biri de tsunami neden daha y\u0131k\u0131c\u0131 de\u011fildi? Cronin \u201cMilyonluk soru i\u015fte bu! \u015eu ana kadar ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6r\u00fcnt\u00fclere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda y\u0131k\u0131m\u0131n seviyesi korkulandan az.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Cronin, Tonga\u2019y\u0131 kaplayan k\u00fcl\u00fcn asidik oldu\u011funu ama zehirli olmad\u0131\u011f\u0131na de\u011findi. Sulara bakteri bula\u015fm\u0131\u015f olma ihtimaline kar\u015f\u0131n Yeni Zelanda ve di\u011fer \u00fclkeler Tonga\u2019ya olabildi\u011fince h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yard\u0131m ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>SIRADA NE\nVAR?<\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cronin, yanarda\u011f i\u00e7in iki ana senaryo \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Birincisi, \u015fimdilik kendini t\u00fcketmi\u015f magma yava\u015f yava\u015f geri d\u00f6nerken \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 10 ila 20 y\u0131l boyunca sessizle\u015fecek. \u0130kinci bir senaryo, patlayan\u0131n yerini almak i\u00e7in yeni magman\u0131n h\u0131zla y\u00fckselmesi, bu durumda devam eden patlamalar olabilir. Ancak Cumartesi g\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n neden oldu\u011fu \u00e7atlaklar\u0131n ve yar\u0131klar\u0131n daha fazla gaz\u0131n ka\u00e7mas\u0131na izin verece\u011fine ve sonraki patlamalar\u0131n en az\u0131ndan \u015fimdilik o kadar b\u00fcy\u00fck olmayaca\u011f\u0131na inan\u0131yor. Hem Cronin hem de Lane, gelecekteki olaylar\u0131 daha iyi tahmin etmeye yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in yanarda\u011f\u0131n \u00e7ok daha fazla izlenmesi gerekti\u011fi konusunda hemfikir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/www.washingtonpost.com\/world\/explainer-why-tonga-eruption-was-so-big-and-whats-next\/2022\/01\/19\/29345210-78ed-11ec-9dce-7313579de434_story.html\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7eviri Haber: Mithat \u00c7opur Tonga&#8217;daki yanarda\u011f patlamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ABD, Kanada ve \u015eili i\u00e7in tsunami uyar\u0131s\u0131 verildi. Patlama sonras\u0131 en az 3 ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi belirlendi. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki insanlar, Pasifik&#8217;te patlayan yanarda\u011f\u0131n uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini hayranl\u0131kla izledi. Bir\u00e7o\u011fu patlaman\u0131n ve patlamayla olu\u015fan tsunaminin bu kadar b\u00fcy\u00fck ve etkili olmas\u0131n\u0131n sebebini merak etti. \u0130leride ya\u015fanmas\u0131 muhtemel [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":16830,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1932,1930,1933,1934,1931],"class_list":["post-16803","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-patlama","tag-tonga","tag-volkan","tag-washington-post","tag-yanardag"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16803","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16803"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16803\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16830"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16803"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16803"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16803"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}