{"id":18441,"date":"2022-10-17T15:51:35","date_gmt":"2022-10-17T12:51:35","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=18441"},"modified":"2022-10-17T15:56:38","modified_gmt":"2022-10-17T12:56:38","slug":"sinestezi-sayilari-duymak-renkleri-tatmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2022\/10\/17\/sinestezi-sayilari-duymak-renkleri-tatmak\/","title":{"rendered":"Sinestezi: Say\u0131lar\u0131 Duymak, Renkleri Tatmak…"},"content":{"rendered":"\n

Haber: Zeynep Y\u00fcksel<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7oklu duyum olarak bilinen Sinestezi, kal\u0131tsal yolla aktar\u0131lan ve \u00e7ok nadir g\u00f6r\u00fclen bir farkl\u0131l\u0131k. Sinesteziye sahip olan insanlar renklerin tad\u0131n\u0131 al\u0131r, m\u00fcziklerin renklerini g\u00f6r\u00fcr ve haftan\u0131n g\u00fcnlerine ki\u015filik \u00f6zellikleri y\u00fckleyebilirler. Bu ki\u015filere \u201csinestet\u201d denir. \u00dc\u00e7 farkl\u0131 sinestezi t\u00fcr\u00fcne sahip olan bir sinestetle ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz s\u00f6yle\u015fi ve sinestezinin detaylar\u0131 haberin devam\u0131nda yer al\u0131yor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yunanca k\u00f6kenli bir kelime olan sinestezi, birle\u015fik anlam\u0131na gelen \u201csin\u201d ve duyu anlam\u0131na gelen \u201canesthesia\u201d kelimelerinin birle\u015fiminden olu\u015fuyor. Birle\u015fik duyu olarak da tan\u0131mlanan sinestezi hedef duyuya hitap etmesi gereken bir uyaran\u0131n istemsiz ve otomatik olarak di\u011fer duyular\u0131 da harekete ge\u00e7irmesi \u015feklinde ifade ediliyor. \u00d6rne\u011fin; bir notan\u0131n tad\u0131n\u0131 almak, per\u015fembe g\u00fcn\u00fcn\u00fcn rengini g\u00f6rmek gibi.<\/p>\n\n\n\n

Sinestezi ilk olarak 17. y\u00fczy\u0131lda Yunan filozoflar taraf\u0131ndan rengin ve m\u00fczi\u011fin fiziksel bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek incelenmi\u015f olsa da sinestezinin ilk tan\u0131m\u0131 \u0130ngiliz bir bilim insan\u0131 olan Francis Galton taraf\u0131ndan 19. y\u00fczy\u0131lda yap\u0131ld\u0131. Toplumun ufak bir kesiminin duyular\u0131yla ilgili tuhaf bir farkl\u0131l\u0131klar\u0131 oldu\u011funu fark eden Galton, bu insanlar\u0131n bir \u201cduyu karma\u015fas\u0131\u201d ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Tarihte ilk belgelenen sinestet ise 1812’de Avusturyal\u0131 bir doktor olan Georg Tobias Ludwig Sachs’d\u0131. Sinestezinin bir hastal\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131 ise h\u00e2l\u00e2 bir tart\u0131\u015fma konusu. \u00c7o\u011funlukla hastal\u0131k de\u011fil de bir farkl\u0131l\u0131k olarak kabul edilen sinestezinin dolay\u0131s\u0131yla bir tedavisi de bulunmuyor.<\/p>\n\n\n\n

Nas\u0131l Olu\u015fur?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sinestezi, do\u011fu\u015ftan gelen veya \u00e7ocuklukta ortaya \u00e7\u0131kan kal\u0131tsal bir durum. \u00c7ocuklukta karma\u015f\u0131k olan beyindeki duyu ba\u011flar\u0131m\u0131z sonradan ayr\u0131l\u0131r ve bu da ger\u00e7ekli\u011fi ay\u0131rt etmemizi sa\u011flar. Fakat baz\u0131 durumlarda bu duyu ba\u011flar\u0131ndan iki veya daha fazlas\u0131 birbirinden ayr\u0131lmay\u0131p birbirine kar\u0131\u015f\u0131yor ve ortaya sinestezi \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu sebepten duyular\u0131 ge\u00e7 ayr\u0131lan ki\u015filer \u00e7ocukluklar\u0131nda ge\u00e7ici bir sinestezi ya\u015fay\u0131p bunu hat\u0131rlamayabilirler. Nadiren ilerleyen ya\u015flarda da psikedelik ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131, fel\u00e7\/inme, ge\u00e7ici veya kal\u0131c\u0131 beyin travmalar\u0131 ve beyin t\u00fcm\u00f6rleriyle geli\u015febiliyor. Ki\u015finin sinestezi olabilmesi i\u00e7in duyu \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n tutarl\u0131 olmas\u0131 gerekiyor. \u00d6rne\u011fin bir sinestet sal\u0131 g\u00fcn\u00fcn\u00fc on ya\u015f\u0131nda bej rengi olarak g\u00f6r\u00fcyorsa elli ya\u015f\u0131nda da bej olarak g\u00f6rmelidir. Sinestezi i\u00e7in klinik bir te\u015fhis bulunmuyor fakat ki\u015finin sinestezisi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabilmesi i\u00e7in internette bir\u00e7ok sinestezi testi bulunuyor.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Sinesteziyi Tan\u0131mlayan Bir Foto\u011fraf<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Sinestezi T\u00fcrleri<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sinestezi t\u00fcrleri kendi alt\u0131nda ikiye ayr\u0131l\u0131r. \u0130lki Bili\u015fsel Sinestezidir ve bu sinestezi t\u00fcr\u00fc sembollere, \u015fekillere, haftalara, g\u00fcnlere vb. karakteristik \u00f6zellikler y\u00fckler. \u0130kincisi ise Uygun Sinestezidir: \u0130ki veya daha fazla ayr\u0131 duyunun ayn\u0131 anda fiziksel olarak hissedilmesidir. 70\u2019ten fazla sinestezi \u00e7e\u015fidi oldu\u011fu bilinmektedir. En yayg\u0131n sinestezi t\u00fcrleri ise Grafem-Renk, Zaman-Renk, M\u00fczik-Renk, Ses-Renk ve Nota-Renk sinestezisidir.<\/p>\n\n\n\n

Grafem- Renk Sinestezisi<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Grafem- Renk sinestezisine sahip ki\u015filer; kelimeleri, harfleri ve say\u0131lar\u0131 belli bir renkle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin: 2 rakam\u0131n\u0131n sar\u0131 renkle veya elma kelimesinin ye\u015fille ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Zaman-Renk Sinestezisi<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu sinesteziye sahip insanlarda belli bir saat diliminin bir renge kar\u015f\u0131l\u0131k gelmesidir. \u00d6rne\u011fin: 12.00\u2019nin turuncu, 21.00\u2019in kahverengi olmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

M\u00fczik-Renk Sinestezisi<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dinlenilen m\u00fczikler g\u00f6z \u00f6n\u00fcne m\u00fczikle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lan renkleri getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ses-Renk Sinestezisi<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ses-Renk sinestezisinde ise yaln\u0131zca m\u00fczikal olan seslerde de\u011fil herhangi bir seste belli renkler g\u00f6r\u00fclmekte. \u00d6rne\u011fin alarm sesi k\u0131rm\u0131z\u0131 veya kedi miyavlamas\u0131 mor olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Nota-Renk Sinestezisi<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu sinesteziye sahip ki\u015filer i\u00e7in Fa notas\u0131 ye\u015fil veya Mi notas\u0131 beyaz olabilmektedir.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Sinesteziyi Tan\u0131mlayan Bir Foto\u011fraf<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Yosun ve Deniz Tuzu Aromal\u0131 \u00c7i\u011f K\u00f6fte, G\u00fcvenilir 7, \u00d6fkeli Cuma\u2026<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7 farkl\u0131 sinestezi t\u00fcr\u00fcne sahip olan Elif 21 ya\u015f\u0131nda ve sinestet oldu\u011funu 18 ya\u015f\u0131nda fark etti. Koku-tat sinestezisine sahip olan Elif, 18 ya\u015f\u0131ndayken deniz kenar\u0131nda arkada\u015f\u0131yla \u00e7i\u011f k\u00f6fte yerken arkada\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fcp \u201cOhh yosun ve deniz tuzu aromal\u0131 \u00e7i\u011f k\u00f6fte\u201d diyor ve arkada\u015f\u0131n\u0131n \u201cNas\u0131l yani? Tad\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten \u00f6yle mi al\u0131yorsun?\u201d tepkisinin ard\u0131ndan herkesin koklad\u0131\u011f\u0131 kokunun tad\u0131n\u0131 almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ediyor. Ard\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma ve testin ard\u0131ndan sinestet oldu\u011funu anl\u0131yor. \u00c7ocuklu\u011fundan beri yiyecek bir \u015fey olmasa dahi her ald\u0131\u011f\u0131 kokunun tad\u0131n\u0131 da alan Elif, kokusunu sevmedi\u011fi ortamlarda yemek yiyemiyor. Ayn\u0131 zamanda bili\u015fsel sinestezisi ve grafem-renk sinestezisi olan Elif; rakamlara, g\u00fcnlere, haftalara ve aylara karakteristik \u00f6zellikler y\u00fckleyip bunlar\u0131 renklerle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Elif durumu \u015f\u00f6yle aktar\u0131yor: \u201c5 ile k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131yorum. 7 \u00e7ok g\u00fcvenilir geliyor ve 11 \u00e7ok itici geliyor. Cuma g\u00fcnlerinin \u00f6fkeli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Hem nisan ay\u0131 hem de ge\u00e7ti\u011fimiz hafta benim i\u00e7in tamamen kahverengi. Daha bir\u00e7ok \u015fey var. Bu atfetme o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ki ruh halimi olduk\u00e7a etkiliyor. Oyun oynarken kulland\u0131\u011f\u0131m numara veya s\u0131navlara girerken oturdu\u011fum s\u0131ran\u0131n say\u0131s\u0131 bile performans\u0131m \u00fczerinde olduk\u00e7a etkili.\u201d Elif, sinestezisinin tek olumlu yan\u0131n\u0131n ise k\u00f6t\u00fc hissetti\u011fi zamanlarda ortam\u0131 sevdi\u011fi kokularla donatarak iyi hissedebiliyor olu\u015fu oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Sanatsal Y\u00f6nleri G\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sinestetlerin n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 4\u2019\u00fcn\u00fc olu\u015fturduklar\u0131 biliniyor ama \u00e7o\u011fu sinestet, sinestezisi oldu\u011funun fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu oran\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. \u00c7o\u011fu sinestet kad\u0131nd\u0131r ve solakt\u0131r ayn\u0131 zamanda sanata e\u011filimli ve y\u00fcksek IQ\u2019lu insanlard\u0131r. Bir\u00e7ok ki\u015fiye ilham olan Vincent van Gogh, Pharrel Williams, Lorde, Billie Eilish, John Mayer, Kanye West, Alessia Cara, EddieVan Halen, Wassily Kandinsky, Duke Ellington,Vladimir Nabokov ve daha fazlas\u0131 sinestettir.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Sinestet Olan Vincent van Gogh\u2019un \u201cY\u0131ld\u0131zl\u0131 Gece\u201d \u0130simli Tablosu<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Haber: Zeynep Y\u00fcksel \u00c7oklu duyum olarak bilinen Sinestezi, kal\u0131tsal yolla aktar\u0131lan ve \u00e7ok nadir g\u00f6r\u00fclen bir farkl\u0131l\u0131k. Sinesteziye sahip olan insanlar renklerin tad\u0131n\u0131 al\u0131r, m\u00fcziklerin renklerini g\u00f6r\u00fcr ve haftan\u0131n g\u00fcnlerine ki\u015filik \u00f6zellikleri y\u00fckleyebilirler. Bu ki\u015filere \u201csinestet\u201d denir. \u00dc\u00e7 farkl\u0131 sinestezi t\u00fcr\u00fcne sahip olan bir sinestetle ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fimiz s\u00f6yle\u015fi ve sinestezinin detaylar\u0131 haberin devam\u0131nda yer al\u0131yor. Yunanca […]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":18448,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","video":"","gallery":"","source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override_template":"0","override":[{"template":"1","single_blog_custom":"","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"double-sidebar","sidebar":"single-left","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"top","share_float_style":"share-monocrhome","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","show_post_reading_time":"0","post_reading_time_wpm":"300","show_zoom_button":"0","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"0","show_post_related":"0","show_inline_post_related":"1"}],"override_image_size":"0","image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post":"0","trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post":"0","sponsored_post_label":"Sponsored by","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo_enable":"0","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":"","disable_ad":"0"},"jnews_primary_category":{"id":""},"jnews_social_meta":{"fb_title":"","fb_description":"","fb_image":"","twitter_title":"","twitter_description":"","twitter_image":""},"jnews_override_counter":{"override_view_counter":"0","view_counter_number":"0","override_share_counter":"0","share_counter_number":"0","override_like_counter":"0","like_counter_number":"0","override_dislike_counter":"0","dislike_counter_number":"0"},"footnotes":""},"categories":[1,2085,35],"tags":[2136,2132,2135,2129,2133,2134,2130],"class_list":["post-18441","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","category-manset-haber","category-yasam","tag-sinestet","tag-sinestezi","tag-sinestezi-nasil-anlasilir","tag-sinestezi-nedir","tag-sinestezi-olan-unluler","tag-sinestezi-tedavisi","tag-sinestezi-turleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18441","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18441"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18441\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}