{"id":22745,"date":"2024-03-12T14:00:00","date_gmt":"2024-03-12T11:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=22745"},"modified":"2024-03-07T14:47:36","modified_gmt":"2024-03-07T11:47:36","slug":"eriyen-paralarin-sebebi-enflasyon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2024\/03\/12\/eriyen-paralarin-sebebi-enflasyon\/","title":{"rendered":"Eriyen Paralar\u0131n Sebebi: Enflasyon<\/strong>"},"content":{"rendered":"\n

Haber: H\u00fcseyin Kontakay<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Edit\u00f6r: Ya\u011fmur Sertkaya<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesi\u2019nden Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi H\u00fclya Deniz Karakoyun,<\/strong> enflasyonun do\u011fas\u0131, olu\u015fumu, mevcut m\u00fccadele y\u00f6ntemleri, enflasyonun yat\u0131r\u0131mlar<\/strong> \u00fczerindeki etkileri hakk\u0131nda \u00f6nemli a\u00e7\u0131klamalarda bulundu. Enflasyonun ne oldu\u011fu ve<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019de nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu gibi temel konular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, yat\u0131r\u0131m yapma y\u00f6ntemlerini de ele ald\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Enflasyon Nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Enflasyon, en basit tan\u0131m\u0131yla sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcndeki erime olarak ifade edilir. Terimsel ifadeyle fiyatlar genel d\u00fczeyinin s\u00fcrekli art\u0131\u015f g\u00f6stermesidir. Fiyatlar genel d\u00fczeyindeki s\u00fcrekli art\u0131\u015f\u0131 ise Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi H\u00fclya Deniz Karakoyun, \u201c\u0130statistik Kurumlar\u0131, fiyat hareketlerinin takip edilmesi i\u00e7in bir endekse ihtiya\u00e7 duyar. T\u00fcketici fiyat endeksi (T\u00dcFE) ad\u0131 verilen bu endeks \u015fehirde ya\u015fayan bir t\u00fcketicinin ayl\u0131k genel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n bir sepette toplanmas\u0131yla ve s\u00f6z konusu bu mal ve hizmetlere yapt\u0131\u011f\u0131 harcama b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerine orant\u0131l\u0131 olarak belirli a\u011f\u0131rl\u0131klar verilmesiyle olu\u015fturulur.  Daha sonra ise bu sepette bulunan her bir kalemin fiyat\u0131n\u0131 takip ederek fiyat hareketlerini izler. Burada alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken bir husus bulunuyor. T\u00dcFE\u2019nin i\u00e7inde g\u0131da ve alkols\u00fcz i\u00e7ecekler, giyim ve ayakkab\u0131, konut, sa\u011fl\u0131k, haberle\u015fme ve e\u011fitim gibi toplam 12 ana harcama grubu bulunuyor. Bu ana harcama gruplar\u0131n\u0131n alt\u0131nda da ilgili \u00fcr\u00fcnler bulunuyor. Enflasyon dedi\u011fimiz olgu \u00f6ncelikle endeksin bir b\u00fct\u00fcn olarak s\u00fcrekli art\u0131\u015f g\u00f6stermesidir. Dolay\u0131s\u0131yla fiyatlar\u0131n genel d\u00fczeyinin takibi tek bir mal ile indirgenecek bir olgu de\u011fildir. Bir harcama grubu artarken bir di\u011feri azalabilir. \u00d6rne\u011fin mart ay\u0131nda enflasyon artm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen sezon sonu indirimlerin etkisiyle giyim ve ayakkab\u0131 ana harcama grubunda fiyatlar d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6sterebiliyor. Bir di\u011fer \u00f6nemli husus da s\u0131kl\u0131kla duyulan bir \u015fik\u00e2yet konusu. Belirli \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen \u00e7ok y\u00fcksek art\u0131\u015flara ra\u011fmen T\u00dcFE\u2019nin oran\u0131 bunun gerisinde kalabiliyor. \u015e\u00f6yle ki T\u00dcFE i\u00e7inde g\u0131da ve alkols\u00fcz i\u00e7ecekler grubu en fazla a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip olan gruptur.<\/p>\n\n\n\n

G\u0131da kaleminin enflasyona etkisini \u015fu s\u00f6zler ile belirten Dr. Karakoyun, \u201cG\u0131da ve alkols\u00fcz i\u00e7ecekler ana harcama grubunun T\u00dcFE\u2019de yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 25 oran\u0131nda bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip bulunuyor. Bunun anlam\u0131 di\u011fer ana harcama gruplar\u0131n\u0131n hi\u00e7 artmad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 senaryolarda g\u0131da ve alkols\u00fcz i\u00e7ecekler grubu y\u00fczde 100 fiyat art\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterirse, toplam enflasyon yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 25 civarlar\u0131nda artacakt\u0131r. K\u0131saca enflasyon dedi\u011fimiz olgu, bu ana kalemlerin alt\u0131nda yer alan t\u00fcm \u00fcr\u00fcnlerin ayn\u0131 anda art\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi tekil gruplardaki fiyat art\u0131\u015f\u0131ndan daha d\u00fc\u015f\u00fck de olabilmesi de m\u00fcmk\u00fcn.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Tahmin Edilmesi \u0130\u00e7in Kullan\u0131lan Y\u00f6ntem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Enflasyon, T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumu (T\u00dc\u0130K) taraf\u0131ndan her ay\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc i\u015f g\u00fcn\u00fcnde a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. B\u00f6ylelikle \u015eubat 2024 verilerine dayanarak hesaplanan enflasyon oran\u0131 bir \u00f6nceki aya g\u00f6re y\u00fczde 4.53 ge\u00e7en y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re y\u0131ll\u0131k y\u00fczde 67.07 oldu. Enflasyon oran\u0131n\u0131 tespit ederken kullan\u0131lan \u00fcr\u00fcnlerin se\u00e7imi ile ilgili olarak Dr. Deniz-Karakoyun, \u201cYap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda X bir \u00fcr\u00fcn i\u00e7in bir\u00e7ok firman\u0131n fiyat verisi al\u0131n\u0131yor. \u00d6rnek verecek olursak; A firmas\u0131nda bulunan \u00fcr\u00fcn 100TL, B firmas\u0131nda bulunan \u00fcr\u00fcn 150TL ve C firmas\u0131nda bulunan \u00fcr\u00fcn 200TL olsun. T\u00dc\u0130K en ucuz olan A firmas\u0131n\u0131 temel al\u0131yor. Elde edilen bir\u00e7ok veriden yararlan\u0131lsa da enflasyon belirlenirken en ucuz fiyat \u00fczerinden hesaplan\u0131yor.\u201d ifadeleriyle belirtti.<\/p>\n\n\n\n

T\u00dcFE (T\u00fcketici Fiyat Endeksi) \u00dcFE (\u00dcretici Fiyat Endeksi)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00dcFE, \u015fehirde ya\u015fayan bir t\u00fcketici taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nan \u00e7e\u015fitli mal ve hizmetlerin topland\u0131\u011f\u0131 endeksi ifade eder. \u00dcFE ise \u00fcretilen toplam de\u011ferin ve hizmetlerin \u00fcretici sat\u0131\u015f fiyatlar\u0131n\u0131 temel alarak belirli bir zaman diliminde ya\u015fanan de\u011fi\u015fiklikleri \u00f6l\u00e7en bir endekstir. T\u00dcFE ve \u00dcFE aras\u0131ndaki farklara de\u011finen Dr. Karakoyun, \u201cT\u00dcFE \u015fehirde ya\u015fayan bir bireyin t\u00fcketim kal\u0131plar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak olu\u015fturulur. Yani bir i\u015f\u00e7ilik maliyeti, hammadde veya ara mal\u0131 fiyatlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fim do\u011frudan T\u00dcFE\u2019ye dahil de\u011fildir. Hesaplanmas\u0131 i\u00e7in \u015fehir ya\u015fam\u0131n\u0131n i\u00e7inde olmas\u0131 ve nihai mal ve hizmet olmas\u0131 gerekir. K\u0131saca t\u00fcketici dedi\u011fimiz \u015fey t\u00fcketime haz\u0131r anlam\u0131na gelen bu nihai olan mal\u0131 al\u0131r.  T\u00dcFE nihai mal fiyatlar\u0131yla ilgilenir; t\u00fcketicinin bu nihai \u00fcr\u00fcne \u00f6dedi\u011fi fiyat\u0131n takibini yapar.  \u00d6rnek verecek olursak; cep telefonunun fiyat\u0131ndaki art\u0131\u015f T\u00dcFE i\u00e7inde yer al\u0131r. Telefonun i\u00e7indeki \u00e7ip, yaz\u0131l\u0131mlar, enerji maliyetinde art\u0131\u015f T\u00dcFE i\u00e7inde yer almaz. Bu \u00e7ip veya yaz\u0131l\u0131m ara mal\u0131 olarak nitelendirilece\u011fi i\u00e7in buradaki fiyat art\u0131\u015flar\u0131 telefon \u00fcretmenin maliyetlerini art\u0131racakt\u0131r.  Bu maliyet art\u0131\u015f\u0131 ise k\u0131saca \u00fcretici fiyatlar\u0131n\u0131 yani \u00dcFE\u2019yi artt\u0131r\u0131r. \u00dcFE ise bir mal\u0131n \u00fcretimi a\u015famas\u0131nda \u00fcreticinin katland\u0131\u011f\u0131 maliyetlerdeki fiyat hareketleriyle ilgilenir. Maliyetlerdeki art\u0131\u015f\u0131 takip eder. \u0130\u015f\u00e7ilik maliyeti, ara mal\u0131, hammadde maliyeti, enerji maliyeti vb.deki de\u011fi\u015fim \u00fcreticinin \u00fcretim fiyat\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyecektir. Ayr\u0131ca T\u00dcFE i\u00e7inde KDV bar\u0131nd\u0131r\u0131r \u00dcFE vergi bar\u0131nd\u0131rmaz ya da T\u00dcFE i\u00e7inde ithal mallar\u0131 yer verirken \u00dcFE yurt i\u00e7inde \u00fcretilen mallara yer verir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra T\u00dcFE\u2019nin i\u00e7inde tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri yer al\u0131rken \u00dcFE\u2019nin i\u00e7inde sadece sanayi \u00fcr\u00fcnlerindeki \u00fcr\u00fcnlerin maliyetlerini yer almaktad\u0131r. \u0130ki endeks aras\u0131nda bunun gibi farklar bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in i\u00e7erik ve anlam olarak birbirlerinin yerine kullan\u0131lmazlar. Dolay\u0131s\u0131yla biz enflasyonu \u00dcFE\u2019ye bakarak de\u011fil T\u00dcFE\u2019ye bakarak analiz ederiz. Ancak \u00dcFE\u2019nin \u00f6nemi \u00f6nc\u00fc bir g\u00f6sterge olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r.\u201d S\u00f6zlerini dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcFE\u2019nin s\u00fcrekli artmas\u0131n\u0131n bir sinyal oldu\u011funa dikkat \u00e7eken Dr. Karakoyun, \u201cBunu bir \u00f6rnek ile a\u00e7\u0131klamak gerekirse; pet su \u015fi\u015fesini \u00f6rnek alal\u0131m. Kapak, ambalaj, suyun depolanmas\u0131, makine al\u0131m\u0131 ve i\u015f\u00e7i \u00fccretleri hepsi birer maliyettir. Bunlar\u0131n maliyetinde bir art\u0131\u015f oldu\u011fu durumda ben suyu 10TL\u2019ye \u00fcretiyorsam art\u0131k 10TL\u2019ye \u00fcretmem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu maliyet art\u0131\u015f\u0131 \u00dcFE\u2019yi art\u0131r\u0131r. Ancak maliyet artarsa, sat\u0131c\u0131 olarak bu art\u0131\u015f\u0131n bir \u015fekilde t\u00fcm\u00fcn\u00fc ya da bir k\u0131sm\u0131n\u0131 fiyatlara yans\u0131tmak zorunda kal\u0131r\u0131m. Dolay\u0131s\u0131yla \u00dcFE\u2019deki bir art\u0131\u015f sat\u0131c\u0131n\u0131n dayanabilme g\u00fcc\u00fcne kadard\u0131r; hemen t\u00fcketici fiyatlar\u0131na yans\u0131mayabilir ya da t\u00fcm maliyet art\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fil de bir k\u0131sm\u0131n\u0131 t\u00fcketici fiyatlar\u0131na yans\u0131tabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sat\u0131c\u0131 fiyat\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman mal\u0131n talep edilen miktar\u0131 d\u00fc\u015febilir, daha az sat\u0131\u015f yapabilir. Ve toplam has\u0131lat\u0131 d\u00fc\u015febilir. Ancak \u00dcFE\u2019deki art\u0131\u015f hemen ya da belirli bir gecikme ile t\u00fcketiciye sat\u0131\u015f fiyat\u0131na yans\u0131r. Mal\u0131n fiyat\u0131na yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 zaman ise T\u00dcFE artar. Dolay\u0131s\u0131yla bizler \u00dcFE\u2019yi \u00f6nc\u00fc g\u00f6sterge olarak takip ederiz\u2019 \u015feklinde ifade etti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u201cHepsi Birbirine G\u00f6bekten Ba\u011fl\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye uzun y\u0131llar boyunca y\u00fcksek enflasyonlu bir \u00fclke olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. 2000\u2019li<\/p>\n\n\n\n

y\u0131llarla birlikte enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcrmeyi ba\u015fard\u0131 ve \u0131l\u0131ml\u0131 bir enflasyon d\u00f6nemi ya\u015fand\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise enflasyon yeniden y\u00fcksek seviyelere \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunuyor.  Enflasyonun bu<\/p>\n\n\n\n

seviyelere y\u00fckselmesinin nedenleri hakk\u0131nda Dr. Karakoyun, \u2018\u2019Enflasyonun iki sebebi vard\u0131r: Talep enflasyonu ve maliyet enflasyonu. Talep enflasyonu, \u00fcretimindeki art\u0131\u015f\u0131n talep art\u0131\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 durumlarda meydana gelir. Maliyet enflasyonu ise \u00fcretim maliyetlerindeki art\u0131\u015flardan kaynaklan\u0131r. Kurakl\u0131k, g\u0131da krizi, enerji krizi, i\u015f\u00e7i \u00fccretlerinin verimlili\u011finin \u00fczerinde y\u00fckselmesi gibi durumlar maliyet enflasyonu i\u00e7in \u00f6rnek te\u015fkil edebilir.\u201d ifadelerini aktard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 T\u00fcrkiye\u2019deki makroekonomi alan\u0131nda dengeler 2018 y\u0131l\u0131nda k\u00f6t\u00fcle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 2021 Eyl\u00fcl ay\u0131nda uygulamaya konulan Yeni Ekonomi Plan\u0131 ile daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fti. Eyl\u00fcl ay\u0131nda Merkez bankas\u0131 ba\u015fkan\u0131 Naci A\u011fbal\u2019\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle ve negatif reel faiz politikas\u0131n\u0131n benimsenmesi enflasyonun y\u00fckselmesine zemin haz\u0131rlad\u0131. Fiyatlama davran\u0131\u015f\u0131ndaki aksakl\u0131klar, Merkez bankas\u0131n\u0131n para politikas\u0131na duyulan g\u00fcvensizlik, ger\u00e7ek\u00e7i olmayan ve raporlarda \u0131srarla tekrar edilen enflasyon hedefleri fiyatlama davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 gelece\u011fe dair beklentileri de olumsuz etkiledi. Ancak t\u00fcm bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda politika tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 geliyor.  Bu politika ile hedeflerin tutmamas\u0131n\u0131n \u00f6nemli nedeni d\u00fcnyan\u0131n art\u0131k k\u00fcresel bir k\u00f6y olarak<\/p>\n\n\n\n

adland\u0131r\u0131lmas\u0131ndan kaynakl\u0131d\u0131r. Bu konuda de\u011ferlendirme yapan Dr. Karakoyun, \u201cHi\u00e7bir \u00fclkenin \u00fcretim yap\u0131s\u0131 birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fil. Hepsi birbirine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131. Teknik ifade ile \u00fclkeler birbirine de\u011fer zincirleriyle ba\u011fl\u0131 \u015fekilde \u00fcretimlerini ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlar\u201d \u015feklinde konu\u015farak d\u0131\u015f ticaretin \u00f6nemine, \u00fcretim yap\u0131s\u0131n\u0131n d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011funa vurgu yapt\u0131. Ancak T\u00fcrkiye\u2019deki durum biraz daha farkl\u0131 bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ara mal\u0131 hammadde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131. T\u00fcrkiye\u2019deki ihracat\u0131n ithalat\u0131 kar\u015f\u0131lama oran\u0131 Ocak ay\u0131nda y\u00fczde 76,2 olarak ger\u00e7ekle\u015fti. 2023\u2019\u00fcn Ocak ay\u0131nda ise sadece y\u00fczde 57,5 idi. Bunun anlam\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011finiz ihracat de\u011feri yapm\u0131\u015f oldu\u011funuz ithalat de\u011ferinin d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc kar\u015f\u0131lamaya yetti\u011fidir. Negatif faizle a\u015f\u0131r\u0131 de\u011fersizle\u015fen T\u00fcrk Liras\u0131 yabanc\u0131 para birimlerini y\u00fckseltti\u011fi i\u00e7in yapm\u0131\u015f oldu\u011funuz ithalatt\u0131n T\u00fcrk liras\u0131 de\u011ferinde art\u0131\u015f, maliyet art\u0131\u015f\u0131na neden oldu. Bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatmak i\u00e7in uluslararas\u0131 rezervlerinizin yeterli olmamas\u0131 artan CDS oranlar\u0131(kredi risk primi) ve tabi negatif reel faizler yabanc\u0131 sermaye giri\u015fini de engelleyince d\u00f6vizdeki art\u0131\u015f sarmal\u0131 h\u0131zland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye\u2019deki enflasyonun bug\u00fcnk\u00fc seviyelere gelmesinde etkili olan fakt\u00f6rleri Dr. Karakoyun, \u201cT\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 etkileyen COVID-19 salg\u0131n\u0131, \u00c7in\u2019in \u00fcretiminin durmas\u0131, Ukrayna-Rusya sava\u015f\u0131ndan kaynaklanan enerji krizi ve bu\u011fday krizi gibi etkenler maliyet enflasyonuna yol a\u00e7t\u0131. Ancak bu durum sadece T\u00fcrkiye\u2019yi de\u011fil, di\u011fer \u00fclkeleri de etkiledi. Di\u011fer \u00fclkelerin tek haneli enflasyonlar\u0131na bakarak, T\u00fcrkiye\u2019nin \u00fc\u00e7 haneli enflasyona yakla\u015fmas\u0131 dikkat \u00e7ekici. T\u00fcrkiye\u2019de enflasyon art\u0131\u015f\u0131 sadece Covid-19 salg\u0131n\u0131yla, sava\u015fla yani maliyet enflasyonuyla a\u00e7\u0131klanamaz.\u201d \u015feklinde s\u0131ralad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Peki, Ama Neden?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dr. Karakoyun, \u201cEkonomiye d\u0131\u015far\u0131dan m\u00fcdahale edildi, COVID-19 d\u00f6neminde politika yap\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan geni\u015fletici para politikalar\u0131 uyguland\u0131. Bu durum ile d\u0131\u015far\u0131dan ekonomiye likidite enjekte edildi ve insanlara sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc yarat\u0131ld\u0131. Bir y\u0131l geri \u00f6demesiz \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck faiz oranlar\u0131yla elde edilen konut kredileriyle birlikte insanlar tabiri caizse gayrimenkullere h\u00fccum etti. Reel gelir art\u0131\u015f\u0131 olmadan bir talep enflasyonu yarat\u0131ld\u0131. Covid-19 d\u00f6neminde ertelenen bir talep de s\u00f6z konusu idi. Ard\u0131ndan 2021 Eyl\u00fcl ay\u0131nda Merkez Bankas\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131yla birlikte T\u00fcrkiye Ortodoks politikalardan uzakla\u015farak yeni bir politikaya ge\u00e7i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.\u201d Bu program\u0131n hedefi T\u00fcrk paras\u0131n\u0131n de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp, ihracat\u0131 artt\u0131rmakt\u0131. COVID-19 ile uzak do\u011fudan bat\u0131ya akan ticaret t\u0131kanm\u0131\u015ft\u0131 bunun bir f\u0131rsat oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. S\u00fcre\u00e7le ilgili Dr. Karakoyun, \u201cBu politika ile \u00c7in\u2019in ve uzak do\u011funun ticaretteki rol\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bat\u0131ya pazara yak\u0131nl\u0131k nedeniyle elde edilmesi d\u00fc\u015f\u00fcncesiydi. \u00c7\u00fcnk\u00fc jeopolitik olarak T\u00fcrkiye konumu itibariyle Avrupa, Asya ve Afrika\u2019ya yak\u0131n olmas\u0131 sebebiyle d\u00fc\u015f\u00fck kur sayesinde ihracat\u0131 art\u0131racak ve bir s\u00fcre sonra d\u0131\u015f ticaret fazlas\u0131 vererek uluslararas\u0131 rezerv biriktirilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak bu hesab\u0131n tutmad\u0131\u011f\u0131 bize sadece enflasyonun kald\u0131\u011f\u0131 art\u0131k bir olgudur. Fiyat hareketlerindeki bu h\u0131zl\u0131 y\u00f6nseme fiyat davran\u0131\u015flar\u0131nda sirayet etti. D\u00f6viz kuru art\u0131nca ithal girdilerin artmas\u0131, maliyetleri artt\u0131rd\u0131.\u201d \u015feklinde aktard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00a0Normal \u015fartlar alt\u0131nda d\u00f6viz kuru bir y\u0131l i\u00e7inde \u00fclkede enflasyon oran\u0131 kadar de\u011fer kaybetmelidir. Enflasyonun y\u00fcksek olmas\u0131n\u0131n dolar\u0131n artmas\u0131yla ili\u015fkilendirildi\u011fini belirten Dr. Karakoyun, \u201c\u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019de enflasyon oran\u0131 y\u00fczde 60 oldu\u011funda d\u00f6vizde y\u00fczde 60 art\u0131\u015f beklenir. Y\u00fczde 60 enflasyon oldu\u011funda d\u00f6viz kuru da y\u00fczde 60 art\u0131yorsa, d\u00f6viz ucuzlam\u0131\u015f olmuyor, yeni ekonomi politikas\u0131nda d\u00f6viz y\u00fczde 60\u2019tan fazla de\u011fer kazanmal\u0131 ki, ihracatta fiyat avantaj\u0131 elde edilip rekabet korunabilsin. Durumun b\u00f6yle olmas\u0131 enflasyonu artt\u0131yor. Bunun faturas\u0131n\u0131 her g\u00fcn al\u0131m g\u00fcc\u00fc d\u00fc\u015fen toplum \u00f6d\u00fcyor\u2019\u2019 \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2019Siyaset B\u00fcy\u00fckt\u00fcr Ekonomi\u2019\u2019<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00dclkemizdeki enflasyonun sebebinin siyasi oldu\u011funa vurgu yapan Dr. Karakoyun,\u201d \u00d6ncellikle enflasyonun temel sebebini anlamak gerekir. Enflasyon y\u00fczde 9\u2019larda seyrederken, COV\u0130D-19 ile birlikte y\u00fczde 12\u2019lere \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. 2020 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 14.9 olan enflasyon 2021 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 36.8\u2019e ve 2023 y\u0131l\u0131nda ise y\u00fczde 64.77\u2019ye ula\u015ft\u0131. Bu y\u00fckseli\u015f trendi asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de enflasyonla ciddi bir m\u00fccadele \u00f6nceli\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n resmi.  \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bir tercih. Yani enflasyon siyasi karar al\u0131c\u0131lar i\u00e7in ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir ekonomi politikas\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6n\u00fcnde iki tane se\u00e7im olmas\u0131 sebebiyle makyevalist a\u00e7\u0131dan bu kabul edilebilir. Bu se\u00e7im d\u00f6neminin ba\u015f\u0131nda say\u0131s\u0131 4 milyonu a\u015fan i\u015fsiz bulunmaktayd\u0131. \u00dclkedeki bu i\u015fsizlik se\u00e7im \u00f6ncesi azalt\u0131lmak istendi, bu politikan\u0131n kazan\u0131n\u0131 iktidar kaybedeni t\u00fcm toplum olacakt\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla enflasyon artt\u0131. Bu durum literat\u00fcrde \u2018\u2019 Phillips E\u011frisi\u2019\u2019 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Enflasyon artt\u0131k\u00e7a k\u0131sa d\u00f6nemde i\u015fsizlik azal\u0131r, i\u015fsizli\u011fin azalt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in enflasyon s\u00fcrekli \u00f6ncekinden daha fazla artmal\u0131d\u0131r. K\u0131sacas\u0131 siyaset b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ekonomi.\u2019\u2019 dedi.<\/p>\n\n\n\n

Enflasyonun d\u00fc\u015fmesi i\u00e7in izlenmesi gereken yollar hakk\u0131nda konu\u015fan Dr. Karakoyun, Ana ak\u0131m iktisat uygulars\u0131n\u0131z, \u00a0faizleri y\u00fckselterek talebi k\u0131sarak klasik bir yol tercih edebilirsiniz, halk\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcn\u00fcz. K\u0131sacas\u0131 talep k\u0131s\u0131c\u0131 politikalar izlersiniz. \u2019Ancak bu politika ile de fatura yine maalesef halka \u00e7\u0131km\u0131\u015f olur, ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Enflasyonda Yat\u0131r\u0131m Yapmak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Enflasyon ile halk\u0131n cebindeki para ciddi bir \u015fekilde eridi. Bu durum insanlar\u0131n paralar\u0131n\u0131 enflasyona kar\u015f\u0131 koruma ihtiyac\u0131 do\u011furdu. \u00dclkemizde genel olarak d\u00f6rt farkl\u0131 yat\u0131r\u0131m \u015fekli \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131. Bunlar; d\u00f6viz, gayrimenkul, vadeli mevduat ve alt\u0131n. Yat\u0131r\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiren Dr. Karakoyun, \u2018\u2019Her \u015feyden \u00f6nce, Borsa ve hisse senetlerine ortakl\u0131k opsiyonu var. Borsa sadece BIST\u2019 den ibaret de\u011fil. Yabanc\u0131 \u00fclke borsalar\u0131ndan da hisse senedi al\u0131nabilir. Tabii ki burada belki finansal okuryazarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Borsadan anlam\u0131yorum diyenler i\u00e7in uzmanlar taraf\u0131ndan olu\u015fturulan ve takip edilen \u201cYat\u0131r\u0131m Fonlar\u0131\u201d mevcut. Bu fonlara TEFAS\u2019\u0131n web sayfas\u0131ndan ula\u015fabilirsiniz. Ayr\u0131ca \u201cEurobondlar\u201d ve \u201cBireysel Emeklilik\u2019\u2019 gibi se\u00e7enekler de mevcut\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u015euanda BES de devletin katk\u0131s\u0131 \u00f6dedi\u011finiz primin y\u00fczde 30\u2019u. Ayr\u0131ca \u00f6dedi\u011finiz primleri \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde farkl\u0131 portf\u00f6ylerde yat\u0131r\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyorsunuz. Yat\u0131r\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bilgisizce kullan\u0131lmas\u0131 hakk\u0131nda ise Dr. Karakoyun, \u201c\u00d6ncelikle yat\u0131r\u0131m yapacak ki\u015filerin finansal okuryazarl\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenmesi gerekiyor. \u0130nternet ile bunlar art\u0131k \u00e7ok kolay. \u0130yi bir yat\u0131r\u0131mc\u0131 olmak istiyorsan\u0131z iyi klavye kullanmal\u0131s\u0131n\u0131z, fare de\u011fil. Bahsetti\u011fim yat\u0131r\u0131m ara\u00e7lar\u0131ndan bir portf\u00f6y olu\u015fturmal\u0131s\u0131n\u0131z. ABD\u2019nin faiz karar\u0131ndan sonra alt\u0131n ve dolarda bir art\u0131\u015f olmas\u0131 beklenmesi sebebiyle alt\u0131n ve d\u00f6viz bazl\u0131 fonlar incelenebilir.\u2019\u2019 diyerek bunlar\u0131n hi\u00e7 birinin yat\u0131r\u0131m tavsiyesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca \u00f6nemli bir husus yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar uzun vadeli tutularak sab\u0131rla takip edilmeli diyerek ekleme yapt\u0131. Borsa\u2019da \u00f6ne \u00e7\u0131kan sekt\u00f6rlere de vurgu yapan Dr. Karakoyun, \u201c\u00d6ncellikle T\u00fcrkiye ne \u00fcretiyor bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz ve portf\u00f6y\u00fcm\u00fcz\u00fc buna g\u00f6re olu\u015fturmal\u0131y\u0131z. Kesinlikle otomotiv k\u00e2\u011f\u0131d\u0131n\u0131z olmal\u0131, \u00fclkemizin en \u00f6nemli gelir kalemlerindendir. Enerjisiz hi\u00e7bir \u015fey olmaz, enerji k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 eklemelisiniz. Tar\u0131m alan\u0131nda \u00f6nemli bir \u00fclkeyiz, ayr\u0131ca y\u00fcksek enflasyonda g\u0131da hisseleri al\u0131nabilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Demir-\u00c7elik, Bankac\u0131l\u0131k, Holding,<\/p>\n\n\n\n

Havac\u0131l\u0131k ve Teknoloji gibi sekt\u00f6rler ile portf\u00f6y\u00fcn\u00fcz\u00fc zenginle\u015ftirebilirsiniz.\u201d. \u00d6nce sekt\u00f6r belirleyip sonra sekt\u00f6r i\u00e7indeki hisseleri yak\u0131n takibe alarak o \u015firketleri Kamu Ayd\u0131nlatma Platformu\u2019nda (KAP) yay\u0131nlanan raporlar\u0131 inceleyerek yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmal\u0131 diyerek konu\u015fmas\u0131na son verdi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Haber: H\u00fcseyin Kontakay Edit\u00f6r: Ya\u011fmur Sertkaya \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130ktisat Fak\u00fcltesi\u2019nden Dr. \u00d6\u011fr. \u00dcyesi H\u00fclya Deniz Karakoyun, enflasyonun do\u011fas\u0131, olu\u015fumu, mevcut m\u00fccadele y\u00f6ntemleri, enflasyonun yat\u0131r\u0131mlar \u00fczerindeki etkileri hakk\u0131nda \u00f6nemli a\u00e7\u0131klamalarda bulundu. Enflasyonun ne oldu\u011fu ve T\u00fcrkiye\u2019de nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu gibi temel konular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, yat\u0131r\u0131m yapma y\u00f6ntemlerini de ele ald\u0131. Enflasyon Nedir? Enflasyon, en basit tan\u0131m\u0131yla sat\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":22749,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","video":"","gallery":"","source_name":"","source_url":"","via_name":"","via_url":"","override_template":"0","override":[{"template":"1","single_blog_custom":"","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"double-sidebar","sidebar":"single-left","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"top","share_float_style":"share-monocrhome","show_share_counter":"1","show_view_counter":"1","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","show_post_reading_time":"0","post_reading_time_wpm":"300","show_zoom_button":"0","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"0","show_post_related":"0","show_inline_post_related":"1"}],"override_image_size":"0","image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post":"0","trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post":"0","sponsored_post_label":"Sponsored by","sponsored_post_name":"","sponsored_post_url":"","sponsored_post_logo_enable":"0","sponsored_post_logo":"","sponsored_post_desc":"","disable_ad":"0"},"jnews_primary_category":{"id":"","hide":""},"jnews_social_meta":{"fb_title":"","fb_description":"","fb_image":"","twitter_title":"","twitter_description":"","twitter_image":""},"jnews_override_counter":{"override_view_counter":"0","view_counter_number":"0","override_share_counter":"0","share_counter_number":"0","override_like_counter":"0","like_counter_number":"0","override_dislike_counter":"0","dislike_counter_number":"0"},"footnotes":""},"categories":[24,1,159,34,2085,35],"tags":[2974,1286,2756,2972,2971,2973],"class_list":["post-22745","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","category-genel","category-sag-manset","category-universite","category-manset-haber","category-yasam","tag-borsa","tag-ekonomi","tag-enflasyon","tag-huseyin-kontakay","tag-tuik","tag-yatirim-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22745","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22745"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22745\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22745"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22745"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22745"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}