{"id":25741,"date":"2025-06-24T15:41:52","date_gmt":"2025-06-24T12:41:52","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=25741"},"modified":"2025-07-07T20:50:46","modified_gmt":"2025-07-07T17:50:46","slug":"kitaba-mulkiyet-kazandiran-sanat-ekslibris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2025\/06\/24\/kitaba-mulkiyet-kazandiran-sanat-ekslibris\/","title":{"rendered":"Kitaba M\u00fclkiyet Kazand\u0131ran Sanat: Ekslibris"},"content":{"rendered":"\n

Muhabir: Kaan A\u011f\u0131rsoy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130stanbul, (\u0130\u00dc Haber Merkezi)-<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kitapseverlerin kitaplar\u0131n\u0131n i\u00e7 kapa\u011f\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve sahibine m\u00fclkiyet kazand\u0131ran ekslibris, teknik ve estetik \u00f6zellikleriyle ayn\u0131 zamanda sanat kimli\u011fi kazan\u0131yor. Genellikle kitap tutkunlar\u0131n\u0131n ilgi g\u00f6sterdi\u011fi ve koleksiyonculuk boyutuyla \u00f6ne \u00e7\u0131kan bu sanat dal\u0131, g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de d\u00fcnyada yayg\u0131nla\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Ekslibris sanat\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fclerinden biri olan \u0130stinye \u00dcniversitesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, bu sanat\u0131n tarih\u00e7esi, sanatsal y\u00f6n\u00fc, koleksiyonculuk boyutu ve kendi birikimleri \u00fczerine a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

\u201cEkslibris sayesinde sanat insan\u0131n elleri aras\u0131na gelir\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibris\u2019in tan\u0131m\u0131 ve kelime k\u00f6keniyle s\u00f6zlerine ba\u015flayan Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, kitapseverlerin kitaplar\u0131n\u0131n i\u00e7 kapa\u011f\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131, \u00fczerlerinde adlar\u0131n\u0131n ve \u00e7e\u015fitli temalara dair g\u00f6rsellerin yer ald\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu bask\u0131 resimler oldu\u011funu ifade etti. Ekslibris\u2019in, kitab\u0131n kartviziti ya da tapusu olarak da tan\u0131mlanabilece\u011fini belirten Pekta\u015f, bu \u00f6\u011fenin kitap sahibini tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ona de\u011fer katt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kitab\u0131 \u00f6d\u00fcn\u00e7 alan ki\u015fiyi iade konusunda uyard\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kelime anlam\u0131 olarak \u201c…\u2019n\u0131n kitapl\u0131\u011f\u0131ndan\u201d ifadesini ta\u015f\u0131yan ekslibris, ba\u015flang\u0131\u00e7ta bir ihtiya\u00e7 grafi\u011fi olarak do\u011fmu\u015f olsa da zamanla estetik kayg\u0131larla \u00fcretilen \u00f6zg\u00fcn sanat eserlerine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Pekta\u015f, \u201cEkslibris sayesinde sanat; insan\u0131n ellerine, hatta kitaplar\u0131n i\u00e7ine kadar girer ve b\u00fcy\u00fcleyici s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirir. Yarat\u0131m s\u00fcrecine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, resim sanat\u0131 i\u00e7inde de\u011ferlendirilebilecek ekslibris, i\u015flevsel y\u00f6n\u00fcyle bir grafik tasar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak da g\u00f6r\u00fclebilir. Resim sanat\u0131ndan ayr\u0131lan temel fark\u0131 ise i\u00e7inde bir ba\u015fka ileti\u015fim \u00f6\u011fesi olan yaz\u0131n\u0131n bulunmas\u0131d\u0131r\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

\u201cEkslibrisin k\u00f6keni Antik M\u0131s\u0131r\u2019a uzan\u0131yor\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibrisin ilk \u00f6rneklerinden s\u00f6z eden Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, bilinen en eski \u00f6rne\u011fin M.\u00d6. 1400 y\u0131llar\u0131nda bir fayans \u00fczerine yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve M\u0131s\u0131r Kral\u0131 III. Amenhophis\u2019in kitapl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak amac\u0131yla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. K\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerine yap\u0131lan ilk ekslibrisin ise 1450\u2019li y\u0131llarda, \u201cIgler\/Kirpici\u201d takma ad\u0131yla tan\u0131nan Alman papaz Johannes Knabenberg i\u00e7in haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Bu \u00f6rnekler e\u015fli\u011finde ekslibrisin tarihsel geli\u015fimini anlatan Pekta\u015f \u015fu bilgileri verdi:<\/p>\n\n\n\n

\u201cGelenek Orta Avrupa\u2019da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. El yazmas\u0131 kitaplar d\u00f6neminde, devlet ya da din adamlar\u0131na arma\u011fan edilen kitaplar\u0131n i\u00e7 kapaklar\u0131na i\u015flevsel bir etiket yerle\u015ftirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Matbaan\u0131n icad\u0131yla kitap say\u0131s\u0131 art\u0131nca, orta ve zengin s\u0131n\u0131flar da ekslibris yapt\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Albrecht D\u00fcrer, Oskar Kokoschka, Paul Klee ve Pablo Picasso gibi bir\u00e7ok \u00fcnl\u00fc sanat\u00e7\u0131, kendi d\u00f6nemlerinde ekslibris \u00fcretmi\u015ftir. Zamanla bu alana \u00f6zel dernekler ve m\u00fczeler kurulmu\u015f, \u00e7e\u015fitli kitaplar yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201cYapay zek\u00e2 ile \u00f6zg\u00fcn ekslibrisler m\u00fcmk\u00fcn\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibrise bir sanat kimli\u011fi kazand\u0131ran temel unsurlara de\u011finen Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, tasar\u0131m s\u00fcrecinde teknik becerinin yan\u0131 s\u0131ra estetik yetkinli\u011fin de vazge\u00e7ilmez oldu\u011funu vurgulad\u0131. Sadece teknik yeterlili\u011fin yetersiz kalaca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Pekta\u015f, tasar\u0131mc\u0131n\u0131n estetik alg\u0131s\u0131n\u0131 geli\u015ftirmesi ve renk-bi\u00e7im uyumuna h\u00e2kim olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

Pekta\u015f, \u201cBu \u00f6zelliklerden biri eksik olursa, ekslibris kal\u0131c\u0131 olamaz. Teknik \u00e7e\u015fitlili\u011fin sundu\u011fu imk\u00e2nlar ise sanatsal anlat\u0131mda zenginlik ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fck f\u0131rsat\u0131 sunar. Geleneksel ve dijital tasar\u0131mlar ki\u015fisel tercihlere g\u00f6re \u015fekillenir. Geleneksel bask\u0131 teknikleriyle yap\u0131lan ekslibrisler zaman alabilir; baz\u0131lar\u0131 mikroskopla \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirir. Kal\u0131p olu\u015fturma a\u015famas\u0131nda hata yap\u0131l\u0131rsa geri d\u00f6n\u00fc\u015f zor olabilir. Bu nedenle ciddi e\u011fitim alm\u0131\u015f sanat\u00e7\u0131lar geleneksel y\u00f6ntemleri tercih ederken, baz\u0131 tasar\u0131mc\u0131lar dijital olanaklar\u0131 iyi de\u011ferlendirerek, geriye d\u00f6n\u00fc\u015f avantaj\u0131n\u0131 da kullanarak CGD (bilgisayar destekli) ekslibrisler \u00fcretmektedir. Her sanat dal\u0131nda oldu\u011fu gibi burada da i\u015fini iyi yapanlar \u00f6n plana \u00e7\u0131kar. Esas olan, \u00f6zg\u00fcn ve kal\u0131c\u0131 eserler \u00fcretmektir\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yapay zek\u00e2 ile de ekslibris \u00fcretilebildi\u011fini belirten Pekta\u015f, bu teknolojik yakla\u015f\u0131m\u0131n yok say\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini, etik \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6zg\u00fcn i\u00e7eriklerin ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini s\u00f6zlerine ekledi<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

\u201cKitap varsa k\u00fct\u00fcphane, k\u00fct\u00fcphane varsa ekslibris vard\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibrisin yayg\u0131n oldu\u011fu \u00fclkelerden s\u00f6z eden Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00f6zellikle Orta Avrupa \u00fclkeleri ile Rusya, Japonya ve \u00c7in\u2019de olduk\u00e7a geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu ifade etti. Bu \u00fclkelerde kitap k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir etken oldu\u011funu belirten Pekta\u015f, \u00e7ocuklar\u0131n bu k\u00fclt\u00fcrle k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, ailelerinin kitapl\u0131klar\u0131ndaki ekslibrisli eserlerle b\u00fcy\u00fcd\u00fcklerini s\u00f6yledi. Pekta\u015f, \u201cBu \u00fclkelerde insanlar\u0131n \u00e7o\u011funu metroda ya da otob\u00fcste kitap okurken g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Kitap varsa k\u00fct\u00fcphane vard\u0131r, k\u00fct\u00fcphane varsa ekslibrise talep vard\u0131r. Talebin oldu\u011fu \u00fclkelerde bu sanat daha h\u0131zl\u0131 geli\u015fmi\u015f, daha \u00e7ok ciddiye al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Sanat\u00e7\u0131lar\u0131 da bu ortamda yeti\u015fmi\u015ftir\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de ekslibrisin geli\u015fimiyle ilgili de de\u011ferlendirmelerde bulunan Pekta\u015f, \u201cBizde de ekslibris yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Ancak ne yaz\u0131k ki internetten al\u0131nan g\u00f6rsellerle, \u00f6zg\u00fcnl\u00fckten uzak ve hatta \u00e7al\u0131nt\u0131 tasar\u0131mlarla amat\u00f6r \u015fekilde ekslibris \u00fcretenler mevcut. \u00dcz\u00fcc\u00fc olan, ekslibris yapt\u0131ran ki\u015filerin de estetik ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fck gibi de\u011ferlere yeterince \u00f6nem vermemeleridir. Kalitenin artmas\u0131; bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn benimsenmesine, sanat olarak \u00f6nemsenmesine ve yetkin sanat\u00e7\u0131lar\u0131n yeti\u015fmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Ekslibriste motif zenginli\u011fi ve koleksiyon tutkusu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibriste kullan\u0131lan motifler ve i\u00e7erik \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00fczerine de\u011ferlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, \u00f6zellikle 20. y\u00fczy\u0131la kadar farkl\u0131 d\u00f6nemlerde \u00f6ne \u00e7\u0131kan sanatsal etkilerin ekslibrislerde kendini g\u00f6sterdi\u011fini ifade etti. 19. y\u00fczy\u0131lda armalar\u0131n, 17. y\u00fczy\u0131lda barok sanat\u0131n, 16. y\u00fczy\u0131lda R\u00f6nesans\u2019\u0131n ve 15. y\u00fczy\u0131lda gotik sanat\u0131n izlerine s\u0131k\u00e7a rastland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6rsel \u00f6geler ve imge kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda da konu\u015fan Pekta\u015f, \u201cBa\u015flang\u0131\u00e7ta yaln\u0131zca mimari fig\u00fcrler kullan\u0131l\u0131rken, zamanla \u0130talyan \u00fcslubunun etkisiyle k\u00fc\u00e7\u00fck melek tasvirleri, fig\u00fcrler ve do\u011fadan al\u0131nm\u0131\u015f \u00e7i\u00e7ek gibi \u00f6geler ekslibrislere d\u00e2hil olmaya ba\u015flad\u0131. Sipari\u015fi veren ki\u015finin mesle\u011finin kolayca anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ‘soyluluk armas\u0131’n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ki\u015finin ya\u015fam anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tan unsurlar da yer buldu\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu.<\/p>\n\n\n\n

Ekslibrisin koleksiyonculuk y\u00f6n\u00fcne de dikkat \u00e7eken Pekta\u015f, koleksiyoncular\u0131n ilgi alanlar\u0131na g\u00f6re \u00e7ok \u00e7e\u015fitli temalarda ekslibris toplad\u0131klar\u0131n\u0131 ve ilgilendikleri konularda \u00e7al\u0131\u015fan sanat\u00e7\u0131lara sipari\u015fler verdiklerini ifade etti. Hanedan armalar\u0131, meslekler, \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131, ev i\u00e7i sahneler, silahlar, giysiler, m\u00fczik ve m\u00fczik aletleri, kitaplar, k\u00fct\u00fcphaneler, bask\u0131 at\u00f6lyeleri, mimari ve m\u00fchendislik konular\u0131, t\u0131p, sanat, mitoloji, astroloji, spor, tiyatro, dans, n\u00fc, kad\u0131n, \u00e7ocuk, portre, tipografi, kaligrafi, monogram, erotizm, s\u00f6zc\u00fck oyunlar\u0131, botanik, zooloji, t\u00f6renler, sava\u015f ve \u00f6l\u00fcm gibi \u00e7ok say\u0131da ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda koleksiyoncular\u0131n s\u0131n\u0131flama yaparak ekslibris biriktirdikleri bilgisini payla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201cKitaplar\u0131n koruyucu ruhu: y\u00e2 kebike\u00e7\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr tarihinde ekslibrise duyulan ilginin olduk\u00e7a ge\u00e7 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde ekslibris \u00f6rneklerine rastlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak el yazmalar\u0131 ve bas\u0131l\u0131 kitaplarda kullan\u0131lan m\u00fch\u00fcrlerin, ekslibrisle benzer \u015fekilde m\u00fclkiyet g\u00f6stergesi olarak de\u011ferlendirilebilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n\n\n\n

Pekta\u015f, \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin ekslibrisi tan\u0131mas\u0131, ya yurtd\u0131\u015f\u0131na giden bireyler ya da Bat\u0131\u2019dan ithal edilen kitaplar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olmu\u015ftur. Avrupa \u00fclkelerinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan ekslibrislerin yer ald\u0131\u011f\u0131 kitaplar, ikinci el sat\u0131\u015flarla \u00fclkemize girmi\u015f; kitap sahipleri vefat etti\u011finde bu eserler ya sahaflara sat\u0131lm\u0131\u015f ya da k\u00fct\u00fcphanelere ba\u011f\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de ekslibris yapt\u0131ran ilk ki\u015filerin genellikle \u00fclkede ya\u015fayan yabanc\u0131 uyruklu kitapseverler oldu\u011funu belirten Pekta\u015f, bu duruma \u00f6rnek olarak \u00dcsk\u00fcdar Amerikan Koleji ve Robert Kolej\u2019de g\u00f6rev yapan yabanc\u0131 \u00f6\u011fretmenlerin kitaplar\u0131na ekslibris yapt\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131, bu okullar\u0131n k\u00fct\u00fcphanelerinde bulunan kitaplar\u0131n i\u00e7 kapaklar\u0131nda bu \u00f6rneklerin g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini s\u00f6yledi. Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019ne devredilen Robert Kolej K\u00fct\u00fcphanesi\u2019ndeki kitaplar\u0131n \u00e7o\u011funda standart bir ekslibrisin bulundu\u011funa dikkat \u00e7ekti. Ayr\u0131ca, 1920\u2019li y\u0131llardan itibaren Robert Kolej \u00f6\u011frenci y\u0131ll\u0131klar\u0131na, \u00f6\u011frencinin ad\u0131n\u0131 yazabilece\u011fi bo\u015fluk i\u00e7eren ekslibrislerin eklendi\u011fini, bu gelene\u011fin y\u0131ll\u0131klar\u0131n sanat sorumlular\u0131 taraf\u0131ndan tasarlanarak uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131; ancak 1950\u2019li y\u0131llarda bu uygulamaya son verildi\u011fini ifade etti.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pekta\u015f, T\u00fcrkiye\u2019de ekslibrisin hen\u00fcz yeni yeni yayg\u0131nla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bu sanata ilgi duyan koleksiyonerlerin say\u0131s\u0131n\u0131n h\u00e2l\u00e2 s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu dile getirdi. Bununla birlikte, kitaplar\u0131n\u0131 \u00f6d\u00fcn\u00e7 verdikten sonra geri alamayan bir\u00e7ok kitapseverin bu soruna kar\u015f\u0131 ekslibris yapt\u0131rmaya y\u00f6neldi\u011fini s\u00f6yledi. Bu \u00e7er\u00e7evede ara\u015ft\u0131rmac\u0131 yazar \u0130. G\u00fcnda\u011f Kayao\u011flu\u2019nun 1985 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir ekslibrise dikkat \u00e7ekti. S\u00f6z konusu ekslibriste karikat\u00fcrist Tan Oral\u2019\u0131n bir \u00e7izimiyle birlikte Arap\u00e7a \u201cY\u00e2 Kebike\u00e7\u201d ifadesi yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pekta\u015f, \u201cKebike\u00e7, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde el yazmalar\u0131 ve k\u00fct\u00fcphanelerin koruyucu ruhu olarak kabul edilirdi. Kitaplar\u0131n b\u00f6cekler ve ha\u015ferelerden zarar g\u00f6rmemesi i\u00e7in yazmalar\u0131n ilk ya da son sayfas\u0131na \u2018Y\u00e2 Kebike\u00e7\u2019 ifadesi yaz\u0131l\u0131rd\u0131. Bu uygulaman\u0131n, okuyucuya, yazara ve k\u00fct\u00fcphaneye y\u00f6nelik manevi bir koruma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131rd\u0131. Bu anlay\u0131\u015f\u0131n temelinde, kitap sahiplerinin eserlerine duydu\u011fu derin ba\u011fl\u0131l\u0131k ve koruma arzusu yatar. Bug\u00fcn de bu ifade, kitaba g\u00f6sterilen sayg\u0131 ve \u00f6zenin simgelerinden biri olarak kabul edilmektedir\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

Hasip Pekta\u015f, kitap sahiplerinin, tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131n ekslibrise g\u00f6n\u00fcl vermesi h\u00e2linde bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yayg\u0131nla\u015faca\u011f\u0131na olan inanc\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

\u201cEkslibrisle tan\u0131\u015fmam bir yar\u0131\u015fmayla oldu\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibris ile tan\u0131\u015fma s\u00fcrecini anlatan Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, bu sanat\u0131 ilk kez 1984 y\u0131l\u0131nda, Bel\u00e7ika\u2019daki Sint-Niklaas Ekslibris M\u00fczesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen bir yar\u0131\u015fma vesilesiyle \u00f6\u011frendi\u011fini s\u00f6yledi. O d\u00f6neme kadar ekslibrisi hi\u00e7 duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Pekta\u015f, \u201c\u00dczerine ekslibris yaz\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bile bilmeden k\u00fc\u00e7\u00fck bir a\u011fa\u00e7 bask\u0131 resmimi g\u00f6ndermi\u015ftim. \u0130ki ay sonra gelen katalogda, g\u00f6nderilen eserlerin \u00fczerinde hem isim hem de \u2018eks libris\u2019 ibaresinin bulundu\u011funu fark ettim. Bunun \u00fczerine, j\u00fcri ba\u015fkan\u0131 olan koleksiyoncu ve yazar Luc Van Den Briele\u2019e bir mektup yazarak ekslibrisi ilk kez duydu\u011fumu belirttim ve kendisinden bilgilendirme rica ettim. \u00d6\u011frendik\u00e7e bu sanata g\u00f6n\u00fcl verdim ve yo\u011fun bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. Gazi E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde ald\u0131\u011f\u0131m grafik tasar\u0131m ve bask\u0131resim e\u011fitimi sayesinde bu alan bana \u00e7ok uygundu\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201cHayallerimin ger\u00e7ekle\u015fmesinden b\u00fcy\u00fck mutluluk duyuyorum\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2000 y\u0131l\u0131nda Sint-Niklaas Ekslibris M\u00fczesi\u2019ni ve oradaki koleksiyonlar\u0131 inceledikten sonra di\u011fer \u00fclkelerin bu alanda ne kadar yol ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rerek T\u00fcrkiye\u2019de de ekslibris sanat\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermeye karar verdi\u011fini aktaran Hasip Pekta\u015f, \u201cEn b\u00fcy\u00fck hayalim bir ekslibris derne\u011fi ve m\u00fczesi kurmak, ayr\u0131ca uluslararas\u0131 bir yar\u0131\u015fma organize etmekti. Bug\u00fcn hepsi ger\u00e7ekle\u015fti. Geldi\u011fimiz noktadan b\u00fcy\u00fck mutluluk duyuyorum. Ekslibrisle ilgili bug\u00fcne kadar \u2013\u00e7o\u011funda dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve kaynakl\u0131k etti\u011fim\u2013 29 adet lisans\u00fcst\u00fc tez haz\u0131rland\u0131. Bu, alana olan ilginin \u00f6nemli bir g\u00f6stergesidir. Ekslibrisin \u0130stinye \u00dcniversitesi de d\u00e2hil olmak \u00fczere yedi \u00fcniversitede ders olarak okutulmas\u0131, orta\u00f6\u011fretimde g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretmenlerin de ekslibris yapt\u0131rmaya ba\u015flamas\u0131 beni ayr\u0131ca memnun ediyor\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Pekta\u015f, ekslibris alan\u0131nda h\u00e2l\u00e2 eksikli\u011fini hissetti\u011fi tek konunun, T\u00fcrkiye’de koleksiyonculu\u011fun tam anlam\u0131yla yayg\u0131nla\u015fmamas\u0131 oldu\u011funu da s\u00f6zlerine ekledi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201c\u0130stanbul ekslibris m\u00fczesi, en b\u00fcy\u00fck hayalimdi\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibris kariyerinin \u00f6nemli bir kilometre ta\u015f\u0131 olan \u0130stanbul Ekslibris M\u00fczesi hakk\u0131nda bilgi veren Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, \u201cD\u00fcnyada \u00f6nemli ekslibris m\u00fczeleri aras\u0131nda Danimarka Frederikshavn, Almanya Gutenberg, Bel\u00e7ika Sint-Niklaas, Rusya Moskova, \u0130talya Mediterraneo, \u00c7in \u015eangay Fuxihanzhai, Fransa Nancy, Ukrayna Odessa Lewych ve Bulgaristan bulunuyor. Bunlara ek olarak, onuncu ekslibris m\u00fczesi \u00fclkemizde, \u0130stanbul\u2019da kuruldu. Bu, en b\u00fcy\u00fck ve en \u00f6nemli hayalimdi\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

2019 y\u0131l\u0131nda Altunizade\u2019de, Sel\u00e7uk Ecza Holding binas\u0131nda kal\u0131c\u0131 olarak kurulan \u0130stanbul Ekslibris M\u00fczesi\u2019nin, Sel\u00e7uk Ecza Holding A.\u015e. Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 ve sanatsever i\u015f insan\u0131 M. Sonay G\u00fcrgen\u2019in deste\u011fiyle hayata ge\u00e7ti\u011fini belirten Pekta\u015f, \u201cKendisine ne kadar te\u015fekk\u00fcr etsem azd\u0131r. Bir k\u00fclt\u00fcr yuvas\u0131 olan m\u00fczemiz, 15 Eyl\u00fcl 2020 tarihinde K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n onay\u0131 ile \u2018\u00d6zel Ekslibris M\u00fczesi\u2019 stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fmu\u015ftur. 17.000\u2019den fazla ekslibris eseri, \u00e7ok say\u0131da kitap, katalog ve tez ile m\u00fczemiz; sanatseverlerin ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ilgisini bekliyor\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201cEkslibris mikrobu \u00f6\u011frencilerime bula\u015ft\u0131\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekslibris sanat\u0131na duydu\u011fu tutkuyu \u00f6\u011frencilerine de a\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Pekta\u015f, bu alana g\u00f6n\u00fcl vererek devam eden \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi oldu\u011funu s\u00f6yledi. Pekta\u015f, \u201cBaz\u0131 \u00f6\u011frencilerim \u015fu an \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olarak g\u00f6rev yap\u0131yor ve onlar da kendi \u00f6\u011frencilerine bu \u2018mikrobu\u2019 bula\u015ft\u0131r\u0131yor. Aksi takdirde, Bel\u00e7ika\u2019daki bir yar\u0131\u015fmaya T\u00fcrkiye\u2019den %47 oran\u0131nda kat\u0131l\u0131m sa\u011flanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmazd\u0131\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n

2004 y\u0131l\u0131ndaki bir an\u0131s\u0131n\u0131 payla\u015fan Pekta\u015f, \u201cErzurum Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi\u2019nde bir d\u00f6nem ders verdim ve ekslibris \u00f6\u011frettim. \u00d6\u011frenciler b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6sterdi. 2005 y\u0131l\u0131nda Bel\u00e7ika\u2019da yap\u0131lan yar\u0131\u015fmaya onlar\u0131 da cesaretlendirdim. Bu yar\u0131\u015fmada \u00f6\u011frencim Nurdan Ad\u0131g\u00fczel birinci oldu. 2000 y\u0131l\u0131nda ayn\u0131 m\u00fczenin d\u00fczenledi\u011fi yar\u0131\u015fmaya T\u00fcrkiye\u2019den yaln\u0131zca d\u00f6rt eser kat\u0131lm\u0131\u015fken, be\u015f y\u0131l sonra kat\u0131l\u0131m oran\u0131n\u0131n %47\u2019ye \u00e7\u0131kmas\u0131 j\u00fcri ba\u015fkan\u0131n\u0131 \u00e7ok etkiledi. Bana, \u2018Say\u0131n Pekta\u015f, bu kadar kat\u0131l\u0131m\u0131n arkas\u0131nda senin gizli g\u00fcc\u00fcn\u00fcn oldu\u011funu biliyorum. Kutlar\u0131m,\u2019 dedi. 2007\u2019de ayn\u0131 yerde yap\u0131lan yar\u0131\u015fmada yine birincilik T\u00fcrkiye\u2019ye geldi. Rusya\u2019da yap\u0131lan yar\u0131\u015fmada da \u00f6\u011frencilerim \u0130rem \u00c7aml\u0131ca ve Onur A\u015fk\u0131n birincilik \u00f6d\u00fcllerini ald\u0131lar\u201d ifadeleriyle duygular\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u201cHedefim: dijital koleksiyon ve bitmeyen heyecan\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyaca tan\u0131nm\u0131\u015f ekslibris koleksiyonerlerinden de s\u00f6z eden Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnyada 3,5 milyonun \u00fczerinde ekslibris bulundu\u011funun tahmin edildi\u011fini ve yakla\u015f\u0131k 3.000 koleksiyon oldu\u011funu aktard\u0131. Almanya\u2019da, 1890 y\u0131l\u0131nda askerlik g\u00f6revinden ayr\u0131larak kendini tamamen ekslibrise adayan Karl Emich\u2019in, 1895-1906 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc derne\u011fe \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan 40.000 ekslibrislik bir koleksiyon b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Say\u0131s\u0131 tam olarak bilinmese de, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekslibris koleksiyonunun \u0130talyan Gianni Mantero\u2019ya (1897\u20131985) ait oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bunlara ek olarak, Amerika\u2019da Yale \u00dcniversitesi\u2019ne ba\u011f\u0131\u015flanan ve Irene Dwen Andrews Pace\u2019e ait 250.000 par\u00e7al\u0131k koleksiyonu \u00f6rnek g\u00f6steren Pekta\u015f, m\u00fczecilik alan\u0131nda en \u00e7ok ekslibrisin, yakla\u015f\u0131k bir milyonluk ar\u015fiviyle Danimarka\u2019daki Frederikshavn M\u00fczesi\u2019nde bulundu\u011funu belirtti. Bu m\u00fczenin \u201cart-exlibris.net\u201d adl\u0131 internet sitesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla 500.000\u2019den fazla ekslibrisi \u00e7evrim i\u00e7i olarak payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Ayr\u0131ca Gutenberg ve Sint-Niklaas m\u00fczelerinde de yakla\u015f\u0131k 800.000 adet ekslibris yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcne kadar yapt\u0131\u011f\u0131 her \u015feyin ekslibris sanat\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak ad\u0131na oldu\u011funu vurgulayan Prof. Dr. Hasip Pekta\u015f, nihai hedefinin elindeki koleksiyonu dijital ortama aktarmak ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 elverdi\u011fi s\u00fcrece bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ayn\u0131 heyecanla s\u00fcrd\u00fcrmek oldu\u011funu belirterek s\u00f6zlerini tamamlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Muhabir: Kaan A\u011f\u0131rsoy \u0130stanbul, (\u0130\u00dc Haber Merkezi)- Kitapseverlerin kitaplar\u0131n\u0131n i\u00e7 kapa\u011f\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve sahibine m\u00fclkiyet kazand\u0131ran ekslibris, teknik ve estetik \u00f6zellikleriyle ayn\u0131 zamanda sanat kimli\u011fi kazan\u0131yor. Genellikle kitap tutkunlar\u0131n\u0131n ilgi g\u00f6sterdi\u011fi ve koleksiyonculuk boyutuyla \u00f6ne \u00e7\u0131kan bu sanat dal\u0131, g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e hem T\u00fcrkiye\u2019de hem de d\u00fcnyada yayg\u0131nla\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Ekslibris sanat\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fclerinden biri olan \u0130stinye \u00dcniversitesi […]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":25743,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard"},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-25741","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25741","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25741"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25741\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25836,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25741\/revisions\/25836"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}