{"id":27255,"date":"2025-12-09T17:04:57","date_gmt":"2025-12-09T14:04:57","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=27255"},"modified":"2025-12-09T17:04:58","modified_gmt":"2025-12-09T14:04:58","slug":"modern-dunyanin-gorunmez-bagimliligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2025\/12\/09\/modern-dunyanin-gorunmez-bagimliligi\/","title":{"rendered":"Modern D\u00fcnyan\u0131n G\u00f6r\u00fcnmez Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Muhabir: <\/strong><strong>Melek \u00d6zt\u00fcrk&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Foto\u011fraf: K\u00fcbra M\u0131s\u0131ro\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Edit\u00f6r: Ece \u00d6zdemir<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u0130stanbul, \u0130\u00dc Haber Merkezi)-T\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem psikolojik hem de sosyolojik boyutlar\u0131n\u0131 Uzm. Dr. Psikiyatrist Emrah Y\u0131ld\u0131z ve Sosyolog Prof. Dr. Arzu Kihtir, \u0130letim Gazetesi\u2019ne anlatt\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>De\u011fi\u015fen d\u00fcnya d\u00fczeni, k\u00fcreselle\u015fme ve dijitalle\u015fme ile birlikte t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131nda k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler meydana geldi. Son y\u0131llarda reklamlar ve sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bireyler s\u00fcrekli olarak yeni \u00fcr\u00fcnlere ve ya\u015fam tarzlar\u0131na y\u00f6nlendirildi. Bu durum insanlar\u0131n tatmin olma ve sahip olma arzusunu art\u0131rd\u0131 dolay\u0131s\u0131yla daha fazla harcama yapmalar\u0131na neden oldu. Ancak bu artan t\u00fcketim e\u011filimi yaln\u0131zca bireysel d\u00fczeyde de\u011fil, toplumsal d\u00fczeyde de \u00f6nemli olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furdu. Uzm. Dr. Psikiyatrist Emrah Y\u0131ld\u0131z ve \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130leti\u015fim Fak\u00fcltesi \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Sosyolog Prof. Dr. Arzu Kihtir, fazla t\u00fcketimin nedenlerini ve zararlar\u0131n\u0131 \u0130letim Gazetesi\u2019ne de\u011ferlendirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Al\u0131\u015fveri\u015fte tehlikeli s\u0131n\u0131r: Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yayg\u0131nla\u015fan a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketim ve al\u0131\u015fveri\u015f davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131yla b\u00fcy\u00fck benzerlikler g\u00f6sterdi\u011fini vurgulayan Y\u0131ld\u0131z, bu noktalarda profesyonel destek al\u0131nmas\u0131n\u0131n \u015fart oldu\u011funu \u201cA\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketim davran\u0131\u015f\u0131na sahip birey, al\u0131\u015fveri\u015f yapmad\u0131\u011f\u0131nda huzursuzluk hisseder ve rahatlamak i\u00e7in giderek daha fazla harcama yapar. Bu durum sosyal ve ekonomik hayat\u0131na zarar vermesine ra\u011fmen duramaz. Bu noktada profesyonel destek \u015fartt\u0131r\u201d s\u00f6zleriyle anlatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cT\u00fcketiyorum \u00f6yleyse var\u0131m\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcketim davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bireyin kimlik in\u015fas\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131na de\u011finen Y\u0131ld\u0131z, bireyin kendisini eksik hissetti\u011fi konularda bu eksikli\u011fi stat\u00fc sembol\u00fc olan \u00fcr\u00fcnlerle tamamlayarak ideal benli\u011fine ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u201cDevir de\u011fi\u015fti. \u2018D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, \u00f6yleyse var\u0131m\u2019 ilkesi ne yaz\u0131k ki \u2018T\u00fcketiyorum, \u00f6yleyse var\u0131m\u2019 ilkesine evrildi\u201d diyerek a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Reklamlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnmeyen psikolojik oyunu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Modern reklam ve pazarlama stratejilerinin, t\u00fcketicilerin kararlar\u0131n\u0131 psikolojik olarak y\u00f6nlendirme \u00fczerine kurulu oldu\u011funu vurgulayan Y\u0131ld\u0131z, en s\u0131k kullan\u0131lan 2 y\u00f6ntemi \u015f\u00f6yle ifade etti: \u201c\u0130lki k\u0131tl\u0131k ilkesi. Bu ilkede s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da veya son g\u00fcn gibi ifadelerle aciliyet hissi yarat\u0131l\u0131r. Di\u011feri FOMO yani geli\u015fmeleri ka\u00e7\u0131rma korkusu. Bu ilkedeyse birey tetiklenerek \u00fcr\u00fcn almaya y\u00f6nlendirilir. Reklamlar, \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fil; \u00fcr\u00fcn\u00fcn vaat etti\u011fi duyguyu, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcc\u00fc ve aidiyeti satar.\u201d<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" width=\"697\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-5002-1-697x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-27259\" style=\"width:1170px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-5002-1-697x1024.jpg 697w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-5002-1-204x300.jpg 204w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-5002-1.jpg 738w\" sizes=\"(max-width: 697px) 100vw, 697px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Uzm. Dr. Psikiyatrist Emrah Y\u0131ld\u0131z <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p><strong>K\u00fc\u00e7\u00fck l\u00fckslerle teselli: Ruj etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bireylerin ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015farken gereksiz t\u00fcketim yapmalar\u0131n\u0131n nedenini \u2018ruj etkisi\u2019 kavram\u0131yla a\u00e7\u0131klayan Y\u0131ld\u0131z, \u201c\u0130nsanlar ekonomik kriz d\u00f6nemlerinde ev veya araba gibi b\u00fcy\u00fck hayallerine ula\u015famayacaklar\u0131n\u0131 hissettiklerinde, kendilerini iyi hissettirecek ula\u015f\u0131labilir k\u00fc\u00e7\u00fck l\u00fckslere y\u00f6nelirler. Bu, zorlu ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 psikolojik bir savunma mekanizmas\u0131d\u0131r; \u2018H\u00e2l\u00e2 hayattay\u0131m, h\u00e2l\u00e2 kendim i\u00e7in bir \u015feyler yapabilirim\u2019 mesaj\u0131n\u0131 kendine verme \u00e7abas\u0131d\u0131r\u201d ifadelerinde bulundu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcketimde fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n g\u00fcc\u00fc&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir d\u00fczeye \u00e7ekmek i\u00e7in fark\u0131ndal\u0131k geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini s\u00f6yleyen Y\u0131ld\u0131z, bir \u00fcr\u00fcn\u00fc almadan \u00f6nce \u2018Bunu bir ihtiyac\u0131m oldu\u011fu i\u00e7in mi al\u0131yorum, yoksa \u015fu an hissetti\u011fim bir duyguyu bast\u0131rmak i\u00e7in mi?\u2019 sorusunun cevaplanmas\u0131 gerekti\u011fini belirtti.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tetikleyici unsurlara da dikkat \u00e7eken Y\u0131ld\u0131z, \u201cSizi al\u0131\u015fveri\u015fe iten duygu ne? Stres mi, can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 m\u0131? \u00d6ncelikle bu soruya yan\u0131t vermelisiniz. Ayr\u0131ca be\u011fendi\u011finiz bir \u015feyi almadan \u00f6nce kendinize bir g\u00fcn s\u00fcre tan\u0131y\u0131n. \u00c7o\u011fu zaman ertesi g\u00fcn o istek ge\u00e7ecektir\u201d ifadelerini kulland\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Toplumsal d\u00fczeyde psikolojik fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fmas\u0131n\u0131n t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltabilecek tek \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu oldu\u011funu vurgulayan Y\u0131ld\u0131z, \u201cToplumun ba\u015far\u0131 ve mutluluk tan\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi gerekiyor. \u2018sahip olmak\u2019 yerine \u2018deneyimlemek\u2019 ve \u2018olmak\u2019 \u00fczerine kurulu bir de\u011ferler sistemi geli\u015ftirmeliyiz\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na Maslow perspektifi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>A\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketimin \u00e7evresel ve ekonomik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 sosyolojik a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendiren Kihtir, en k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131 olan aileden \u00fclke ekonomisine kadar zarar verebilece\u011fini belirterek \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEkonomi bir arz-talep dengesini gerektirir. Bu denge t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla bozuldu\u011funda, toplum i\u00e7erisinde ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 belirleyemeyen bireyler ve topluluklar ortaya \u00e7\u0131kar. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen bir dengesizli\u011fe sebep olacak bir toplum yap\u0131s\u0131 olu\u015fmaya ba\u015flar.\u201d<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" width=\"683\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-683x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-27260\" style=\"width:1170px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-683x1024.jpg 683w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-200x300.jpg 200w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-768x1152.jpg 768w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-1024x1536.jpg 1024w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-1365x2048.jpg 1365w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-750x1125.jpg 750w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-1140x1710.jpg 1140w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0931-min-scaled.jpg 1707w\" sizes=\"(max-width: 683px) 100vw, 683px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Sosyolog Prof. Dr. Arzu Kihtir<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p><strong>\u00c7ocuklarda sa\u011fl\u0131kl\u0131 t\u00fcketim bilinci<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ocuklar\u0131n erken ya\u015fta yo\u011fun t\u00fcketim k\u00fclt\u00fcr\u00fcne maruz kalmas\u0131n\u0131n uzun vadeli olumsuz etkiler yaratabilece\u011fine dikkat \u00e7eken Kihtir, bu durumun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi i\u00e7in ailelere ve e\u011fitimcilere \u00f6nemli roller d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vurgulad\u0131. Kihtir, &#8220;\u00c7ocuklara l\u00fcks ve g\u00f6steri\u015f yerine, \u00fcr\u00fcnlerin i\u015flevselli\u011fi ve ergonomisi \u00fczerinde durulmas\u0131 gerekti\u011fini a\u015f\u0131lamal\u0131y\u0131z. Ger\u00e7ekten ihtiya\u00e7 duyulan, kullan\u0131\u015fl\u0131 ve uzun vadeli fayda sa\u011flayan \u00fcr\u00fcnlere y\u00f6nelmek, \u00e7ocuklar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir t\u00fcketim bilinci geli\u015ftirmeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir&#8221; dedi.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Muhabir: Melek \u00d6zt\u00fcrk&nbsp; Foto\u011fraf: K\u00fcbra M\u0131s\u0131ro\u011flu Edit\u00f6r: Ece \u00d6zdemir (\u0130stanbul, \u0130\u00dc Haber Merkezi)-T\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hem psikolojik hem de sosyolojik boyutlar\u0131n\u0131 Uzm. Dr. Psikiyatrist Emrah Y\u0131ld\u0131z ve Sosyolog Prof. Dr. Arzu Kihtir, \u0130letim Gazetesi\u2019ne anlatt\u0131. De\u011fi\u015fen d\u00fcnya d\u00fczeni, k\u00fcreselle\u015fme ve dijitalle\u015fme ile birlikte t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131nda k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikler meydana geldi. Son y\u0131llarda reklamlar ve sosyal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":27258,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard"},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[24,1,159,28,2085,2348,32,35],"tags":[3353,300,40,43,148,3349,3720,3722,3723,3721],"class_list":["post-27255","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","category-genel","category-sag-manset","category-istanbul","category-manset-haber","category-manset-yani","category-saglik","category-yasam","tag-ece-ozdemir","tag-iletim","tag-iletisim-fakultesi","tag-istanbul-universitesi","tag-istanbul-universitesi-iletisim-fakultesi","tag-melek-ozturk","tag-prof-dr-arzu-kihtir-2","tag-tuketim","tag-tuketim-cilginligi","tag-uzm-dr-psikiyatrist-emrah-yildiz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27255","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27255"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27255\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27261,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27255\/revisions\/27261"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27258"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}