{"id":27958,"date":"2026-02-23T14:17:18","date_gmt":"2026-02-23T11:17:18","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=27958"},"modified":"2026-02-23T14:31:18","modified_gmt":"2026-02-23T11:31:18","slug":"modern-cagin-sorunu-uykusuzluk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2026\/02\/23\/modern-cagin-sorunu-uykusuzluk\/","title":{"rendered":"Modern \u00c7a\u011f\u0131n Sorunu: Uykusuzluk"},"content":{"rendered":"\n

Haber: Ebrar S\u00fceda \u00dcnalan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Foto\u011fraf: Ece \u00d6zdemir<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Edit\u00f6r: \u00d6zg\u00fcr Recep Kocao\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130stanbul, (\u0130\u00dc Haber Merkezi) – Uykusuzluk sadece bireysel bir problem de\u011fil k\u00fcresel bir \u201csessiz salg\u0131n\u201d haline geldi<\/strong>. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda artan uykusuzluk problemi ile ilgili Klinik Psikolog Haydeh Faraji g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u0130letim Gazetesi\u2019ne anlatt\u0131. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc ve \u00e7e\u015fitli sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcncel verilerine g\u00f6re pandemi d\u00f6neminde artan ve son d\u00f6nemlerde bir\u00e7ok ki\u015fide g\u00f6r\u00fclen uykusuzluk k\u00fcresel bir sorun haline geldi. Anksiyete, ekonomik \u015fartlar, dijital ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve s\u0131nav stresi gibi bir\u00e7ok etken sebebiyle ortaya \u00e7\u0131kan uykusuzluk problemi; Japonya ve ABD gibi \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fck maddi zararlara yol a\u00e7t\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda k\u00fcresel bir sorun haline gelen uykusuzlu\u011fun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n neler oldu\u011funu ve nas\u0131l \u00fcstesinden gelinebilece\u011fini Klinik Psikolog Haydeh Faraji, \u0130letim Gazetesi\u2019ne aktard\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Gen\u00e7lerde uykusuzlu\u011fun sebepleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yay\u0131nlanan g\u00fcncel raporlara g\u00f6re, 18-25 ya\u015f aras\u0131 gen\u00e7lerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 47-50’sinin klinik d\u00fczeyde uykusuzluk belirtileri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bu konuyla ilgili kimlik ge\u00e7i\u015fine vurgu yapan Faraji, kimli\u011fin i\u00e7erisinde rutin olarak mesleki rol, hobiler ve sorumluluklar oldu\u011funu belirtti. \u201cUykuya ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayabilmek i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n bu tarz sinyal verici rutinlere sahip olmas\u0131 laz\u0131m\u201d diyen Faraji, ergenlik ile yeti\u015fkinlik aras\u0131ndaki d\u00f6nem olan beliren yeti\u015fkinlik d\u00f6neminde bu rutinlerin de\u011fi\u015fkenli\u011fine de\u011findi.<\/p>\n\n\n\n

Yemeklerdeki ya\u011f ile \u015feker oran\u0131, d\u00fczensiz beslenme ve bol kafein t\u00fcketimine dikkat \u00e7eken Faraji, bu \u00fcr\u00fcnlerin \u00f6zellikle gece t\u00fcketilmelerinde uykuya dalmay\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Kafeinin modern ya\u015famda sosyalle\u015fme arac\u0131 oldu\u011fundan bahseden Faraji, v\u00fccudu din\u00e7 tuttu\u011funu ancak gece saatlerinde al\u0131m\u0131n\u0131n uykuya dalmay\u0131 geciktirece\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Klinik Psikolog Haydeh Faraji<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Ge\u00e7ici ve kronik uykusuzluk uyar\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Journal of Sleep Research\u2019te 2025 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan ara\u015ft\u0131rma, yeti\u015fkinlerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 35\u2019inin her y\u0131l ge\u00e7ici uykusuzluk problemiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. The Lancet Neurology taraf\u0131ndan 2026 ba\u015f\u0131nda payla\u015f\u0131lan g\u00fcncel veriler, d\u00fcnya genelinde kronik uykusuzluk tan\u0131s\u0131 alanlar\u0131n oran\u0131n\u0131n y\u00fczde 15’e ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu rakam\u0131n son 10 y\u0131lda y\u00fczde 12 kadar artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Bu art\u0131\u015f\u0131n en b\u00fcy\u00fck nedeninin dijital kirlilik ve kronik stres oldu\u011fu ifade ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7ici uykusuzlu\u011fun stres, ge\u00e7 saatte yemek yemek veya hastalanmaktan dolay\u0131  ya\u015fanabilece\u011fini s\u00f6yleyen Faraji, bu durumun i\u015flevselli\u011fe zarar vermeyen bir sorun oldu\u011fundan bahsetti. Kronik uykusuzlu\u011fun ise daha ciddi oldu\u011funa de\u011finen Faraji, psikolojik ve fiziksel zorlanmaya da sebep olan bir problem oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n\n\n\n

Kronik uykusuzlu\u011fun 2. g\u00fcnden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131ndan bahseden Faraji, uyuyamama kayg\u0131s\u0131n\u0131 da beraberinde getiren bir durum oldu\u011funu aktard\u0131. Tedavisinin uyku hijyeni oldu\u011funu belirten Faraji; uyku alan\u0131ndaki \u0131\u015f\u0131klar\u0131n daha lo\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fini ve uyumadan \u00f6nce sert sporlar yerine yoga gibi rahatlat\u0131c\u0131 aktivitelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Ergenlikte uyku d\u00fczeni problemi <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ergenlikte uyku d\u00fczenin bozulmas\u0131n\u0131n sebeplerine de\u011finen Faraji, s\u0131n\u0131r koyulmamas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir sorun oldu\u011fundan bahsetti. Modern ebeveynlerin otoriter tutum sergilemediklerini ifade eden Faraji, \u00e7ocuklar\u0131n d\u00fczenli ya\u015fam bi\u00e7imine adapte edilmesi gerekti\u011fini vurgulad\u0131. <\/p>\n\n\n\n

S\u0131nava haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olmayan \u00f6\u011frencilerin kayg\u0131 sorunu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eden Faraji, bu kayg\u0131n\u0131n rasyonel oldu\u011funu belirtti. Faraji, “Bir \u015fey \u00f6\u011frendin. Birka\u00e7 saat sonra tekrar g\u00f6z gezdir. Yar\u0131n bir daha bak, haftaya bir daha bak, o bilgi bu \u015fekilde tam oturur” diyerek Ebbinghaus \u00f6\u011frenme \u00e7izgisinin \u00f6nemine de\u011findi. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Klinik Psikolog Haydeh Faraji ve \u0130letim Gazetesi Muhabiri Ebrar S\u00fceda \u00dcnalan<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

\u201cUyudu\u011funda beyin kendini temizliyor\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

UC Berkeley Uyku ve N\u00f6rog\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme Laboratuvar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan fMRI \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, sadece bir gecelik uykusuzlu\u011fun bile beynin duygusal merkezinin y\u00fczde 60 daha fazla tepki vermesine neden oldu\u011funu ortaya koyuyor. Ara\u015ft\u0131rmalar, uykusuz kalan bir gencin beynindeki mant\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme merkezi ile duygusal kontrol merkezi aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n koptu\u011funu, bu durumun da ani \u00f6fke patlamalar\u0131na ve duygusal karars\u0131zl\u0131\u011fa yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyor. <\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanlar\u0131n 20\u2019li ya\u015flarda daha enerjik ve uykusuzlu\u011fa dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyen Faraji, 30\u2019lu ya\u015flarda uykusuzlu\u011fun \u00e7ok daha zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131. Gen\u00e7lerin, uykusuzlu\u011fun sorun yaratmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu vurgulayan Faraji; do\u011fru karar verme, do\u011fru g\u00f6zlem yapma, analiz yapma becerilerinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Faraji, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc:<\/p>\n\n\n\n

\u201cYar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz, yar\u0131n karar veririz, sabah ola hayrola gibi deyimlerimiz var. Ger\u00e7ekten sabah ola hay\u0131r ola. \u00c7\u00fcnk\u00fc uyudu\u011funda beyin adeta kendi kendini temizliyor, yeniden d\u00fczenliyor ve da\u011f\u0131n\u0131k masada olmas\u0131 gereken her \u015feyin yerli yerine konmas\u0131 gibi bir i\u015flev s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla duygu d\u00fczenleme ve kognitif i\u015flevler \u00fczerinde \u00e7ok ciddi bir etkisi var.\u201d<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Uykusuzlu\u011fun haf\u0131zaya etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sinirbilimciler; uykusuz bir beynin fMRI g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc, anksiyete bozuklu\u011fu ya\u015fayan bir hastan\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle yan yana koydu\u011funda aradaki fark\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede az oldu\u011funu belirtiyor. Sleep Medicine Reviews taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan 2025 verilerine g\u00f6re, uykusuzlu\u011fun yaratt\u0131\u011f\u0131 “duygusal k\u00fcntle\u015fmenin” klinik depresyonun ba\u015flang\u0131\u00e7 evreleriyle ayn\u0131 n\u00f6rolojik rotay\u0131 izledi\u011fi kan\u0131tlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kronik uykusuzlu\u011fun haf\u0131zan\u0131n bozulmas\u0131 \u00fczerinde ciddi etkileri oldu\u011funu savunan Faraji, \u201cKronik uykusuzluk, ki\u015filik de\u011fi\u015fimi bile g\u00f6stermemize neden olabilir\u201d ifadelerini kulland\u0131. Uykusuzlu\u011fun baz\u0131 zamanlar doktor kontrol\u00fcnde depresyon tedavisinde de kulland\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan bahseden Faraji, bunun ancak kontroll\u00fc olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Klinik Psikolog Haydeh Faraji<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Bast\u0131r\u0131lan duygular gece art\u0131yor<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gece kayg\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 belirten Faraji, \u201cUykuya dalmay\u0131 geciktirip engelleyebildi\u011fi gibi daha kayg\u0131l\u0131 temalarda r\u00fcyalar\u0131n olmas\u0131 ve uykunun b\u00f6l\u00fcnmesine sebep olan etkileri de var\u201d ifadelerini kulland\u0131. Faraji, bu durumun psikolojide \u201cuyku \u00f6ncesi ruminasyon\u201d terimine kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini aktard\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, g\u00fcn i\u00e7inde bast\u0131r\u0131lan duygular\u0131n gece yast\u0131\u011fa ba\u015f koyuldu\u011funda y\u00fczde 30 daha \u015fiddetli geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tl\u0131yor. Ki\u015finin gece tek ba\u015f\u0131na kal\u0131nca kendiyle konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Faraji, duygular\u0131n da daha yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131ndan bahsetti. <\/p>\n\n\n\n

2025 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, yazma y\u00f6nteminin uykuya dalma s\u00fcresini ortalama 15-20 dakika k\u0131saltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.Yazma y\u00f6nteminin de \u00f6nemine de\u011finen Faraji, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri susturmak yerine a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in \u015fans verilmesi gerekti\u011fini vurgulad\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Uzmanlardan ekran s\u00fcresi uyar\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sleep Medicine Reviews taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan raporlara g\u00f6re; ak\u0131ll\u0131 telefon kullanan bireylerin, kullanmayanlara g\u00f6re uykuya dalma s\u00fcresinin ortalama 21 dakika uzad\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131l\u0131yor. Gece mavi \u0131\u015f\u0131\u011fa maruz kalanlar\u0131n, sabah uyand\u0131klar\u0131nda kendilerini “tam uyanm\u0131\u015f” hissetme s\u00fcrelerinin y\u00fczde 30 daha uzun s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc tespit edildi.<\/p>\n\n\n\n

Modern d\u00fcnyada haz almak amac\u0131yla kullan\u0131lan teknolojiyle ilgili konu\u015fan Faraji, hem ruhsal hem de fizyolojik olarak sorunlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktard\u0131. Yo\u011fun \u0131\u015f\u0131k, ses, bilgi bombard\u0131man\u0131 gibi bir\u00e7ok etkisi oldu\u011funu anlatan Faraji, v\u00fccudun dinlenmek yerine s\u00fcrekli atak halinde oldu\u011funu s\u00f6yledi. Faraji, \u201cTeknolojik aletleri yatmadan \u00f6nce minimum 1 saat ama makbul olan\u0131 2 saat olacak \u015fekilde elimizden b\u0131rakmal\u0131y\u0131z\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

D\u00fczenli uyku i\u00e7in basit ad\u0131mlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gen\u00e7lere uyku d\u00fczenleri i\u00e7in tavsiyeler veren Faraji, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKendine \u00e7ok basit d\u00fczeyde bak\u0131m vermek, kendine bir uyku \u00f6ncesi rutini belirlemek, kendini tan\u0131mak gerekiyor. Pek \u00e7ok gen\u00e7 uykusunun ka\u00e7ta geldi\u011fini bilmiyor. Mesela gece 2\u2019de uyuyorsa, 1\u2019de yata\u011fa girsin. Uykusu geliyor mu? Buna baks\u0131n. Muhtemelen gelecektir. Bir di\u011feri de \u00f6\u011fle uykusu. \u00d6\u011fle uykusu uyku d\u00fczenini mahveder. Gen\u00e7lerin pek \u00e7o\u011funda ben \u015feyi dinliyorum. Gece 3 saat uyuyor, okuldan geliyor 2 saat uyuyor. O 2 saat b\u00fct\u00fcn d\u00f6ng\u00fcy\u00fc mahvediyor.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Haber: Ebrar S\u00fceda \u00dcnalan Foto\u011fraf: Ece \u00d6zdemir Edit\u00f6r: \u00d6zg\u00fcr Recep Kocao\u011flu \u0130stanbul, (\u0130\u00dc Haber Merkezi) – Uykusuzluk sadece bireysel bir problem de\u011fil k\u00fcresel bir \u201csessiz salg\u0131n\u201d haline geldi. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda artan uykusuzluk problemi ile ilgili Klinik Psikolog Haydeh Faraji g\u00f6r\u00fc\u015flerini \u0130letim Gazetesi\u2019ne anlatt\u0131.  D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc ve \u00e7e\u015fitli sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcncel verilerine g\u00f6re pandemi d\u00f6neminde […]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":27963,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard"},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[24,1,159,28,29,2085,2348,32,35],"tags":[3670,3595,3903,3904,3902,3218,1877,389,873],"class_list":["post-27958","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","category-genel","category-sag-manset","category-istanbul","category-iuwebtv","category-manset-haber","category-manset-yani","category-saglik","category-yasam","tag-ebrar-sueda-unalan","tag-ece-ozdemir-2","tag-ergenlik","tag-kafein","tag-kronik-uykusuzluk","tag-ozgur-recep-kocaoglu","tag-problem","tag-teknoloji","tag-uykusuzluk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27958","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27958"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27958\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27966,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27958\/revisions\/27966"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}