{"id":28398,"date":"2026-03-16T17:03:37","date_gmt":"2026-03-16T14:03:37","guid":{"rendered":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/?p=28398"},"modified":"2026-03-16T17:03:38","modified_gmt":"2026-03-16T14:03:38","slug":"kriptografinin-binlerce-yillik-yolculugu-konusuldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/2026\/03\/16\/kriptografinin-binlerce-yillik-yolculugu-konusuldu\/","title":{"rendered":"Kriptografinin Binlerce Y\u0131ll\u0131k Yolculu\u011fu Konu\u015fuldu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Haber: Ganime \u0130layda K\u0131l\u0131\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Foto\u011fraf: Muhammed Akt\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Edit\u00f6r: \u00d6zg\u00fcr Recep Kocao\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130stanbul, (\u0130\u00dc Haber Merkezi) &#8211; \u201cDillerin Anlam\u0131n\u0131 Gizleme ve A\u00e7\u0131\u011fa \u00c7\u0131karma Bi\u00e7imleri: Sezar \u015eifresinden Modern Kriptografiye\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferans \u0130stanbul \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stanbul \u00dcniversitesi (\u0130\u00dc) Edebiyat Fak\u00fcltesi Hititoloji Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Hasan Peker taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen Hititoloji Anabilim Dal\u0131 Konferanslar\u0131 kapsam\u0131nda 13 Mart Cuma g\u00fcn\u00fc \u0130\u00dc Edebiyat Fak\u00fcltesi Kurul Odas\u0131\u2019nda Kadir Has \u00dcniversitesi Y\u00f6netim Bili\u015fim Sistemleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Emrullah Fatih Yetkin taraf\u0131ndan konferans ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Konferansta insanl\u0131\u011f\u0131n binlerce y\u0131ld\u0131r s\u0131rlar\u0131n\u0131 saklamak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 kriptografi bilimi mercek alt\u0131na al\u0131nd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015eifreleme sanat\u0131n\u0131n felsefesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kriptografi bilimini tan\u0131mlayan Yetkin, \u201cSosyal bilimler ile fen bilimlerinin kesi\u015fti\u011fi noktada duran bu disiplin, bug\u00fcn sadece askeri bir s\u0131r saklama y\u00f6ntemi de\u011fil, kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ak\u0131ll\u0131 telefonlardan banka hesaplar\u0131m\u0131za kadar her alanda mahremiyetimizi sa\u011flayan temel yap\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131r\u201d s\u00f6zlerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Kriptografinin temel amac\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan Yetkin, \u015fifrelemeyi bir \u2018\u00e7ilingir-kilit\u2019 ili\u015fkisine benzetti. D\u00fcnyadaki hi\u00e7bir dijital kilidin mutlak anlamda \u2018\u00e7\u00f6z\u00fclemez\u2019 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Yetkin, g\u00fcvenli\u011fin as\u0131l \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn zaman oldu\u011funu vurgulad\u0131. Evlere tak\u0131lan her ek kilidin h\u0131rs\u0131z\u0131 tamamen engellemese de ona vakit kaybettirdi\u011fini belirten Yetkin, siber d\u00fcnyada da amac\u0131n, bir \u015fifreyi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in gereken s\u00fcreyi binlerce y\u0131la yaymak oldu\u011funu ifade etti. \u015eifrelemeden bahseden Yetkin, \u201cE\u011fer bir bilginin de\u015fifre edilmesi i\u00e7in gereken i\u015flem g\u00fcc\u00fc ve zaman, bilginin de\u011ferinden fazlaysa, o sistem pratikte g\u00fcvenli kabul edilir\u201d ifadelerini kulland\u0131.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Antik d\u00fcnyadan istatistiksel devrime&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kriptografinin k\u00f6kenlerinin binlerce y\u0131l \u00f6ncesine, askeri ve diplomatik ileti\u015fim ihtiya\u00e7lar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Yetkin, tarihteki ilk \u00f6rneklerden biri olarak Spartal\u0131lar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cScytale\u201d y\u00f6ntemini anlatt\u0131. Yetkin, bu sistemde belirli bir kal\u0131nl\u0131ktaki sopaya sar\u0131lan deri bir \u015ferit \u00fczerine mesaj\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. \u015eeridin sopadan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise mesaj\u0131n anlams\u0131z bir harf y\u0131\u011f\u0131n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyen Yetkin, iletinin ancak ayn\u0131 kal\u0131nl\u0131ktaki bir anahtar sopayla yeniden sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda okunabildi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Roma \u0130mparatoru Sezar\u2019\u0131n harfleri belirli bir say\u0131da kayd\u0131rarak olu\u015fturdu\u011fu \u00fcnl\u00fc Sezar \u015eifresi\u2019nin yakla\u015f\u0131k 700 y\u0131l boyunca \u00e7\u00f6z\u00fclemez san\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Yetkin, bu durumun 9. y\u00fczy\u0131lda Arap matematik\u00e7i El-Kindi\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla de\u011fi\u015fti\u011fini ifade etti. Yetkin, El-Kindi\u2019nin dillerdeki harf kullan\u0131m s\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 temel alan \u2018Frekans Analizi\u2019 y\u00f6ntemini geli\u015ftirdi\u011fini s\u00f6yledi. Bu y\u00f6ntemde bir metinde en \u00e7ok tekrar eden karakterlerin, o dilde en s\u0131k kullan\u0131lan harflerle e\u015fle\u015ftirildi\u011fini aktaran Yetkin, El-Kindi\u2019nin bu yakla\u015f\u0131mla tarihin en \u00f6nemli \u015fifre \u00e7\u00f6zme y\u00f6ntemlerinden birini ortaya koydu\u011funu dile getirdi. Yetkin, s\u00f6z konusu istatistiksel yakla\u015f\u0131m\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan modern \u015fifre k\u0131rma tekniklerinin de temelini olu\u015fturdu\u011funu vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1707\" src=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-scaled.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28402\" style=\"width:738px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-scaled.jpg 2560w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-300x200.jpg 300w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-768x512.jpg 768w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-750x500.jpg 750w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0938-edited-1140x760.jpg 1140w\" sizes=\"(max-width: 2560px) 100vw, 2560px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p><strong>Asal say\u0131lar\u0131n ula\u015f\u0131lamaz g\u00fcc\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde mesajla\u015fma uygulamalar\u0131ndan internet bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131na kadar kullan\u0131lan g\u00fcvenli protokollerin (HTTPS, SSL, RSA) temelinde devasa asal say\u0131lar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Yetkin, modern kriptografinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bu matematiksel prensiplere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.&nbsp; bilgisayarlar i\u00e7in 2 b\u00fcy\u00fck asal say\u0131y\u0131 \u00e7arpman\u0131n olduk\u00e7a kolay bir i\u015flem oldu\u011funu ifade eden Yetkin, ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7ok basamakl\u0131 sonucu yeniden asal \u00e7arpanlar\u0131na ay\u0131rman\u0131n ise mevcut i\u015flemci mimarileriyle binlerce y\u0131l s\u00fcrebildi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu durumun matematikte tek y\u00f6nl\u00fc fonksiyon olarak adland\u0131r\u0131lan mant\u0131\u011f\u0131n temelini olu\u015fturdu\u011funu aktaran Yetkin, s\u00f6z konusu yakla\u015f\u0131m\u0131n dijital d\u00fcnyada anonimli\u011fi ve veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flayan en \u00f6nemli g\u00fcvenlik mekanizmalar\u0131ndan biri oldu\u011funu vurgulad\u0131. \u015eifrelemenin art\u0131k yaln\u0131zca harfleri kayd\u0131rmaktan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Yetkin, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde resim, ses ve metin dahil verilerin s\u0131f\u0131r ve birlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ard\u0131ndan bu bitlerin son derece karma\u015f\u0131k matematiksel i\u015flemlerle adeta bir labirente hapsedildi\u011fini kaydetti.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28401\" style=\"width:740px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-300x200.jpg 300w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-768x512.jpg 768w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-750x500.jpg 750w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0927-1140x760.jpg 1140w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p><strong>Kuantum tehdidi ve gelece\u011fin g\u00fcvenlik mimarisi&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yetkin, konu\u015fmas\u0131nda geleneksel bilgisayar mimarisinin \u00f6tesine ge\u00e7en kuantum bilgisayarlar konusuna da de\u011findi. Mevcut bilgisayarlar\u0131n bitler (s\u0131f\u0131r veya bir) \u00fczerinden i\u015flem yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Yetkin, kuantum bilgisayarlarda kullan\u0131lan ve ayn\u0131 anda hem s\u0131f\u0131r hem de bir durumunda bulunabilen \u2018k\u00fcbit\u2019 yap\u0131s\u0131n\u0131n, bug\u00fcn kullan\u0131lan \u015fifreleme y\u00f6ntemlerinin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen binlerce y\u0131ll\u0131k s\u00fcreyi saniyelere indirebilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n\n\n\n<p>Yetkin, 1994 y\u0131l\u0131nda \u00f6nerilen Shor Algoritmas\u0131\u2019n\u0131n, hen\u00fcz kuantum bilgisayarlar geli\u015ftirilmemi\u015fken bile asal \u00e7arpanlara dayal\u0131 mevcut g\u00fcvenlik sistemlerinin nas\u0131l k\u0131r\u0131labilece\u011fini teorik olarak ortaya koydu\u011funu s\u00f6yledi. Bu geli\u015fmenin siber d\u00fcnya i\u00e7in bir \u2018k\u0131yamet\u2019 anlam\u0131na gelmedi\u011fini vurgulayan Yetkin, aksine yeni bir d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 i\u015faret etti\u011fini dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnya genelinde bilim insanlar\u0131n\u0131n yo\u011fun \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u2018post-kuantum kriptografi\u2019 alan\u0131na da de\u011finen Yetkin, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n kuantum bilgisayarlar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na dahi dayanabilecek yeni matematiksel g\u00fcvenlik y\u00f6ntemleri geli\u015ftirmeyi hedefledi\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n\n<p>Konu\u015fmas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck matematik\u00e7i Cahit Arf\u2019in \u201cGer\u00e7ek karelerin s\u0131rlar\u0131n\u0131 ar\u0131yorsan\u0131z say\u0131lara gelin\u201d s\u00f6z\u00fcyle tamamlayan Yetkin, dilden g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye kadar her \u015feyin asl\u0131nda birer say\u0131 dizisine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilece\u011fini hat\u0131rlatt\u0131. Yetkin, veri g\u00fcvenli\u011finin gelece\u011finin ise bu say\u0131lar\u0131n aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k ili\u015fkileri do\u011fru \u015fekilde kurgulamaktan ve kuantum \u00e7a\u011f\u0131na haz\u0131r esnek g\u00fcvenlik protokolleri geli\u015ftirmekten ge\u00e7ti\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-28399\" style=\"width:866px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-300x200.jpg 300w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-768x512.jpg 768w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-750x500.jpg 750w, https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/wp-content\/uploads\/img-0944-1140x760.jpg 1140w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haber: Ganime \u0130layda K\u0131l\u0131\u00e7 Foto\u011fraf: Muhammed Akt\u0131 Edit\u00f6r: \u00d6zg\u00fcr Recep Kocao\u011flu \u0130stanbul, (\u0130\u00dc Haber Merkezi) &#8211; \u201cDillerin Anlam\u0131n\u0131 Gizleme ve A\u00e7\u0131\u011fa \u00c7\u0131karma Bi\u00e7imleri: Sezar \u015eifresinden Modern Kriptografiye\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferans \u0130stanbul \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u0130stanbul \u00dcniversitesi (\u0130\u00dc) Edebiyat Fak\u00fcltesi Hititoloji Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Hasan Peker taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen Hititoloji Anabilim Dal\u0131 Konferanslar\u0131 kapsam\u0131nda 13 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":28399,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard"},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[24,25,159,28,34,2085,2348,35],"tags":[571,3866,4004,300,410,43,4003,3864,3218],"class_list":["post-28398","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim","category-egitim","category-sag-manset","category-istanbul","category-universite","category-manset-haber","category-manset-yani","category-yasam","tag-edebiyat-fakultesi","tag-ganime-ilayda-kilic","tag-hititoloji","tag-iletim","tag-istanbul","tag-istanbul-universitesi","tag-kriptografi","tag-muhammed-akti","tag-ozgur-recep-kocaoglu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28398","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28398"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28403,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28398\/revisions\/28403"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iletim.istanbul.edu.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}