Yağmur Ceren KURAL
Kara delik; astrofizikte, çekim alanı her türlü maddesel oluşumun ve ışınımın kendisinden kaçmasına izin vermeyecek derecede güçlü olan, kütlesi çok büyük bir cisimdir.
ABD Ulusal Bilim Vakfı’nın 2012’de bir kara deliğin çevresini gözlemlemek için kurulan Event Horizon Teleskobu’ndan (EHT) elde ettiği görüntü, NASA tarafından 10 Nisan’da yayımlandı. Bu görüntüyle dünya tarihinde ilk kez bir kara deliğin görüntüsü paylaşılmış oldu.
İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Hüseyin Esenoğlu ile kara delikler hakkında konuştuk.
Kara deliği, kütlesinin büyüklüğünden dolayı hiçbir şeyin bu cisimden kaçamamasıyla tanımlayan Doç. Dr. Esenoğlu, kara deliğin yıldızların bir ölüm biçimi olduğunu belirtti.
“Kara Delik Ölü Bir Yıldız”
Doç. Dr. Esenoğlu, kara delik dışındaki tüm nesnelerin ışıma yaptığına dikkat çekerek, “Diğer nesneler ışıma yaptığı için biz onları görebiliyoruz. Kara delikten bilgi içerikli ışık gelemediği için onu göremiyoruz. Delikten kastımız çukur burada. Kara delikte kütle çekiminin gömdüğü bir eğrilik var” ifadelerini kullandı.
Kara deliğin bir yıldız kadavrası olduğunun altını çizen Doç. Dr. Esenoğlu, “Yıldızlar da doğuyorlar, milyar yıllarca yaşıyorlar ve yakacakları bir enerji kalmadığında ölüyorlar. Uzayda bir yıldız mezarlığından söz edebiliriz. Kara delik de ölü bir yıldız. Çok büyük bir kütleye sahip olan bir yıldızın ömrünü tamamlamasıyla kara delik oluşuyor” dedi.
“Kütleleri Çok Büyük, Boyutlarıysa Çok Küçük”
Doç. Dr. Esenoğlu, kara deliklerin sıkışık nesneler olduğunu kaydederek madde yoğunluklarının dünya şartlarında ölçülemeyecek düzeyde çok fazla olduğunu belirtti.
Kara deliklerin, kütlelerinin çok büyük, boyutlarının ise çok küçük olduğunu ifade eden Doç. Dr. Esenoğlu, “Kara deliklerin dönmeleri ise çok hızlıdır. Eğer kara deliğin yanında çift yıldız varsa çok daha etkilidir. Bu durum uzay zamanını hareket ettirecek güçte. Kara delikler çok tehlikelidir. Etrafını boşaltacağı için yanımızda olmasını istemeyiz. Çünkü böyle bir durumda hayat olmaz” şeklinde konuştu.
Kara Deliği Canlandırmalarla Biliyorduk
Her kara deliğin birbirinden farklı olduğunu dile getiren Doç. Dr. Esenoğlu, görüntüsü paylaşılan kara deliğin en büyük kara deliklerden olduğunu kaydederek sözlerine şu şekilde devam etti: “Görüntüsü paylaşılan kara deliğin en büyüklerden olmasının nedeni, kara deliğin etkisinin teleskoplardan büyük bir şekilde görülmesi içindir. Dünya tabanlı verilerden ortaya çıkabilmesi için büyük bir kara delik seçilmiştir. Bu nedenden dolayı kütlesi büyük olan bir kara delik seçilerek görüntüsü paylaşıldı.”
Doç. Dr. Esenoğlu, kara deliğin görüntüsünün paylaşılmasıyla, “İlk kez kara delik görüntü haline geldi. Şu ana kadar olan tüm kara delik görüntüleri ressamların çizdiğinden ibaretti. Canlandırmalarla biliyorduk kara deliği. Şimdi uzayın kendisini ele vermesiyle görüyoruz” diyerek sözlerini noktaladı.
