Haber: Melek Öztürk
İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – Türkiye’de kadın hakları ve toplumsal eşitlik, hâlâ hem hukuki hem de sosyal boyutlarıyla gündemdeki yerini korudu. Av. Derya Yıldırım, mevcut yasaların uygulanmasındaki eksiklikler ve toplumsal farkındalığın artırılması gerekliliğini İletim Gazetesi’ne anlattı.
Yıldırım, kadınların hukuki koruma mekanizmalarına erişimde yaşadıkları güçlükleri ve eşitlik konusunda atılması gereken adımları değerlendirdi.
Maddi yetersizlik hak aramaya engel değil
Kadınların en çok bilmesi gerektiği temel haklardan söz eden Yıldırım, şiddet gerçekleşmeden önce koruma talep edebileceklerini 6284 sayılı yasanın kadınlara bu açıdan koruma sağladığını dile getirdi. Kadınların birçoğunun süreç başladıktan sonra bu hakların farkına vardığını dile getiren Yıldırım, maddi yetersizliklerin bir engel olmadığının altını çizerek “Kadınların yaşadığı sorunlarda sessiz kalmaması önemlidir. Hukuken avukat tutabilme gücü yoksa bile baroların adli yardım bürolarından destek alabilirler” ifadelerine yer verdi.
Ekonomik şiddetin hukuken de şiddet sayılacağını söyleyen Yıldırım, kadınların nafaka alabilmesi için boşanma zorunluluğu olmadığını vurgulayarak “Eve bakmayan eşten evlilik devam ederken de nafaka istenebilir” dedi.
Kadının beyanı koruma için yeterli
Kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında koruma kararına ilişkin açıklamalarda bulunan Yıldırım, şiddet mağduru kadınların başvuru sürecinin hızlı ve masrafsız olduğunu belirtti.
Yıldırım, koruma kararı almak isteyen bir kadının hangi adımları izlemeleri gerektiğini ve tüm süreci şu sözlerle ifade etti:
“Koruma kararı almak için dava açmak veya delil sunmak zorunlu değildir. Alınacak koruma kararları asrafa tabi değildir. Yani harç ödenmesi söz konusu olamaz. İzlenecek yol oldukça hızlıdır: En yakın karakola gidip destek alabilirler. Ya da savcılığa veya aile mahkemesine başvurulur. Kadının Şiddet gördüğünü ya da risk altında olduğunu beyan etmesi yeterlidir. Bunun için kanıt sunmak zorunda değiller. 6284 sayılı yasa bu konuda açıkça kadına koruma verileceğini belirtmiştir. Koruma için Başvuru yapılması halinde aynı gün içerisinde karar verir. Kararla birlikte: Failin evden uzaklaştırılması, iletişim yasağı, yaklaşmama kararı, geçici nafaka, kimlik ve adres gizliliği verilir.”
Boşanma davalarında kadınların ekonomik ve velayet hakları
Boşanma sürecinde kadınların ekonomik ve velayet haklarının hukuk sistemi tarafından güvence altına alındığını belirten Yıldırım, Türkiye’de yürürlükte olan Türk Medeni Kanunu’nun doğru uygulanması halinde kadınlar açısından önemli kazanımlar sağladığını ifade etti.
Yıldırım, boşanma davalarında ekonomik dengenin korunmasının hedeflendiğini belirterek, kadınların tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, iştirak nafakası, maddi ve manevi tazminat, mal paylaşımı ve ziynet eşyası davası gibi haklara sahip olduğunu söyledi.
Velayet konusunda ise mahkemelerin temel ölçütünün çocuğun üstün yararı olduğunu vurgulayan Yıldırım, şu ifadeleri kullandı:
“Velayetin belirlenmesi konusunda Gelir düzeyi tek başına belirleyici değildir. Çocuğun bakımını fiilen üstlenebilecek ebeveyne velayet verilir. Çocuk kimin yanında mutlu, çocukla kim ilgilenir, çocuğun gelecek yaşantısında sağlıklı bir birey olarak yetişebilmesini kim sağlar buna bakılır. Çoğu zaman bu kriterleri sağlayan kişi annedir. Bu sebeple kadınlar maddi olanakları yetersiz diye çocuğun ona verilmeyeceği konusunda korksa da velayet konusunda ekonomik şartların en son kriter olduğunu bilmeli. Çocuğa manevi, psikolojik şekilde en iyi destek sunan anne olacağı için velayet konusunda anne daha avantajlıdır.”
Koruma kararları etkin şekilde denetlenmeli
Devletin kadınları koruma konusunda öncelikli atması gereken adımların ne olduğuna değinen Yıldırım, koruma kararlarının etkin denetlenmesini ön plana çıkararak “Sadece kağıt üzerinde koruma kararı vermek kadını korumuyor ne yazık ki verilen kararların takibi için gerekli önlemlerin alınması gerekiyor” dedi.
Yıldırım, failin kadına yaklaşmaması ve zarar verememesi için elektronik kelepçe uygulamasının yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi.
Kolluk kuvvetlerinin şiddet risk analizi konusunda özel eğitim alması gerektiğini vurgulayan Yıldırım “Uzman olmayan kolluk görevlileri ne yazık ki şiddet gören kadını ‘kocandır idare et’, ‘evlilikte olur’ gibi gerekçelerle şiddet gördüğü alana geri göndermekte ve kadın çaresiz bırakılmaktadır” ifadelerini kullandı.
Kadınlara çalışma hayatında fırsat eşitliği
Kadınların ekonomik bağımsızlığını destekleyen sosyal politikalar üretilmesinin öneminin altını çizen Yıldırım, “Çoğu kadın evlilik içerisinde farklı gerekçelerle ev içi hizmete mecbur bırakılmakta ve iş hayatından tamamen uzaklaştıalmaktadır. Bir diğer örnek özellikle de özel sektör de kadının evli yada çocuklu olmasını istemediği için iş alanı tanımamakta bunun önüne geçilmelidir” sözleriye aktardı.
Katledilen kadınların çoğu daha önce yardım istemişti
Erken risk tespiti sisteminin önemini belirten Yıldırım, katledilen kadınların neredeyse tamamının daha önce şiddet gördüğü için zaten yardım talebinde bulunmuş olduğunu ancak bu yardımlara karşılık gereken desteği bulamadığı ya da destek diye sunulan seçeneğin uygulanması gerektiği gibi olmadığını söyledi.
Kadın cinayetleri davalarında ceza indirimi uygulamaları hakkında en çok tartışılan konunun “haksız tahrik” ve “iyi hal indirimi” olduğunu söyleyen Yıldırım bu indirimlerin zararlarına şu şekilde değindi:
“Hukuken uygulanan “haksız tahrik” ve “iyi hal indirimi” tüm suçlar için öngörülmüş olsa da kadın cinayetlerinin tamamında hiçbir gerekçe sunulmaya dahi gerek duyulmadan uygulanmaktadır. Bu indirimler; failin davranışlarını meşrulaştıran, mağdurun yaşam tarzını tartışma konusu yapan, toplumsal vicdanı zedeleyen uygulamalara dönüşmektedir.”
Ceza hukukunun temel amacı yalnızca cezalandırmak değil aynı zamanda caydırıcılık sağlamak olduğuna söyleyen Yıldırım, toplumsal şiddet suçlarında indirimlerin çok daha sıkı değerlendirilmesi gerektiği ve cezasızlık politikalarının faillere cesaret verdiğini şu sözlerle ifade etti:
“Kadın cinayeti dosyalarına baktığımızda birçok dosyanın cezasız sonuçlandığını ya da korkunç indirimler yapıldığını görüyoruz. Bu kararlar aslında cezasızlık politikalarının en somut halleri. 2026 yılı şubat ayında işlenen kadın cinayetlerine baktığımızda bile kadının şiddet gördüğü fail erkeğe karşı boşanma davası açmış olması öldürülmesi için yeterli ama dediğim gibi ne yazık ki faili burada cesaretlendiren var olan yasaların gerektiği gibi uygulanmaması yani cezasızlık politikası.”
