Tuğçe AYÇİN
Demiryolu ulaşımı, dünya genelinde yaygınlığı artan ulaşım sistemlerinin başında geliyor. Son dönemlerde teknolojik gelişmeler ışığında daha fazla rağbet görmeye başlayan tren yolculuklarında hem insani hatalardan hem de hat bakımsızlıklarından kaynaklanan kazalar da görülebiliyor. Bu kazaları önleme noktasında yapılan önemli çalışmalardan birisi, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa İnşaat Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Niyazi Özgür Bezgin’e ait. Geliştirdiği “Bezgin Yöntemi” ile uluslararası alanda ses getiren Doç. Dr. Bezgin, çalışmasıyla ilgili detayları aktardı.
‘Mevcut Yöntemlerde Yetersizlikler Var’
Demiryolu hatlarının tren hareketi ile etkileşiminin mekanik olarak incelenmesinin kolay olmadığını belirten Doç. Dr. Bezgin, hareket anında tren tekerleklerine etki eden kuvvetlerin oluşumunun bu etkileşimlerden bir tanesi olduğunu söyledi. Bu kuvvetlerin tahmin edilmesi için kullanılmakta olan deneysel yöntemlerin kullanım kısıtları ve tahmin yetersizlikleri olduğuna değinen Doç. Dr. Bezgin, şu ifadeleri kullandı: “Ciddi yatırım ve işletme maliyeti olan rakamsal programlar söz konusu. Bu nedenlerle mevcut yöntemlerin yetersizliklerini gideren, kâğıt ve kalem ile hızlı çözüme uygun ama aynı zamanda gerçeğe yakın tahminler üreten bir çalışma yapmaya karar verdim.”
Bezgin Yöntemi Önemli Tahminler Sunuyor
Bezgin Yöntemi’nin amacı, hat ve tekerlek düzensizliklerinden kaynaklı olarak tekerlekler üzerinde etki eden düşey dinamik darbe kuvvetlerinin tahmin edilmesi. Doç. Dr. Bezgin, bu dinamik darbe kuvvetlerinin zaman içinde tren yollarını bozabildiğini ve trenleri hizmet hızlarında raydan çıkarabildiğini aktararak, geliştirdiği yöntemin oluşması muhtemel kuvvetleri tahmin edebildiğini belirtti. “Bunu tahmin edebildiğiniz zaman tren hareketini yavaşlatma veya hattı kapatıp bakıma alma gibi kararları verebilirsiniz” şeklinde konuşan Doç. Dr. Bezgin, demiryolu hatları ile sanat yapıları arasındaki geçiş bölgesinin uzunluğunun ne kadar olması gerektiğinin de kararlaştırılabileceğini ifade etti.
Çalışma, Uluslararası Alanda Ses Getirdi
Çalışmasının uluslararası alandaki yansımaları hakkında açıklamalarda bulunan Doç. Dr. Bezgin şunları aktardı: “Çalışmamı 2017’de Rusya’da, 2018’de ABD’de ve Hırvatistan’da sundum. Son olarak 2019’da ABD’de 3 sunum gerçekleştirdim. Bu aşamada geliştirdiğim yöntemi kullanarak 5 denklem türettim. Çalışmamın ilgi görmesiyle birlikte İngiliz Devlet Demiryolları’ndan (Network Rail) meslektaşım Dr. Mohamed Wehbi benimle irtibata geçti. İngiliz Devlet Demiryolları’nın yüksek performanslı programlarla bilgisayar üzerinden modelleme imkânlarının ve saha ölçüm verilerinin olması, önerdiğim analitik denklemlerle elde ettiğim sonuçlar ve rakamsal yöntemlerle elde edilen sonuçlar arasında kıyas yapabilmemi sağladı.” Yüksek lisans öğrencisi Cengiz Kolukırık ile oluşturdukları 6. denklem ve Dr. Wehbi ile yazdıkları makalelerin ardından çalışmalarını Ocak ayında 98. Transportation Research Board Meeting’de (Ulaştırma Araştırma Kurulu Toplantısı) sunan Doç. Dr. Bezgin’in iki makalesi ise Nisan ayında, kurulun ana bilimsel dergisi olan Transportation Research Record’da (Ulaştırma Araştırma Kayıtları) yayınlandı. İleri düzey rakamsal program tahminlerinden en fazla yüzde 10 sapma ile tahmin üretebilen Bezgin Yöntemi, hatlarda oluşması muhtemel bozuklukların nerelerde olabileceğini de tahmin ediyor. Çalışmasıyla Amerikan Devlet Demiryolları’nın da (AREMA) ilgilendiğini sözlerine ekleyen Doç. Dr. Bezgin, bir diğer yüksek lisans öğrencisi olan Erdem Balcı ile çalışarak elde ettiği denklemleri geliştirmeye devam ediyor.
‘Kâğıt Kalem ile de Çözümler Üretilebilmeli’
Günümüzde mühendislerin bilgisayara bağımlı şekilde hareket etmesini eleştiren Doç. Dr. Bezgin, bilgisayar programlarının hayatı kolaylaştırdığını ve zor soruların cevaplarını bulmaya yarar sağladığını fakat bu programlara bağımlı olmanın yanlış olduğunu söyleyerek ifadelerini şöyle tamamladı: “Bir mühendis veya araştırmacı, ele aldığı sorun üzerine kâğıt ve kalem ile çözümler üretebilmelidir veya sorunun çözümü üzerine anlayışlarını ifade edebilmelidir. Günümüzde ise ne yazık ki bilgisayarsız mühendislik yapılamaz hale gelmiştir. Bu çok yanlış ve endişe verici bir durum. Bu nedenle, pratik çözümlerin üretimine yönelik, bilimsel temeller üzerinde yükselen araştırmaların artacağını düşünüyorum.”
