Haber: Sena Sandıkçı
Fotoğraf: Ece Özdemir
İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – Modern dünya’nın yeni bağımlılığı dijital bağımlılığı, bağımlılıktan nasıl kurtulabileceğini ve belirtilerini Yeşilay başkanı ve klinik psikolog Doç. Dr. Mehmet Dinç İletim Gazetesi’ne anlattı.
Dijital bağımlılığı Yeşilay başkanı ve klinik psikolog Doç. Dr. Mehmet Dinç aktardı.
Web 2.0 dönemin başlamasıyla toplumun akın ettiği sosyal medya, dizi platformları ve diğer internet mecralarıyla ortaya dijital bağımlılık çıktı. Dijital bağımlılığın ne olduğunu, bu bağımlılıkla nasıl mücadele edilebildiğini, bağımlı olup olunmadığını nasıl tespit edilebileceğini ve belirtilerini Yeşilay başkanı ve uzman psikolog Doç. Dr. Mehmet Dinç açıkladı.
Dijitalleşmenin hayatın merkezine yerleşmesi
Dijitalleşmenin hayatın merkezine yerleşmesiyle birlikte ekran kullanım süreleri her geçen gün artarken, Dinç kontrolsüz kullanımın psikolojik ve sosyal sonuçlar doğurduğuna dikkat çekti. Dijital bağımlılık üzerine değerlendirmelerde bulunan Dinç, dijital bağımlılığın yalnızca gençleri değil çocuklar, yetişkinler ve yaşlılara kadar toplumun her kesimini etkileyen büyük bir problem haline geldiğini söyledi. Dinç, “Dijital bağımlılık zararlı değil, yıkıcı bir bağımlılık türü” ifadesini kullandı.
Bağımlılığın kimyasal ve davranışsal olmak üzere iki ana başlık altında incelendiğini belirten Dinç, dijital bağımlılığın davranışsal bağımlılıklar arasında yer aldığını söyledi.
Kimyasal bağımlılık, vücuda dışarıdan alınan bir psikoaktif maddenin düzenli kullanımı sonucunda gelişirken davranışsal bağımlılık, vücuda dışarıdan kimyasal bir madde girmez bunun yerine, belirli bir eylemi gerçekleştirmenin yarattığı haz ve rahatlama duygusuna bağımlılık gelişir.
Doç. Dr. Mehmet Dinç dijital bağımlılığı şu sözlerle tanımladı:
“Dijital araçlarla sağlıksız bir ilişki kurulması, kişinin hayatındaki olumsuz etkilere rağmen bu araçları bırakamaması, zihinsel olarak sürekli ekranla meşgul olması ve günlük yaşam sorumluluklarını ihmal etmesi dijital bağımlılığın temel göstergeleridir.”
Amaçsız kullanım dijital bağımlılığın en büyük işaretlerden biri
Dinç, günlük yoğun kullanım ile bağımlılık arasındaki en önemli farkın “amaç” olduğunu belirtti. Teknolojinin eğitim, iletişim veya iş için kullanılmasının doğal olduğunu ifade eden Dinç, kişinin sadece vakit geçirmek için sürekli ekran başında olmasının risk oluşturduğunu söyledi. Klinik Psikolog Dinç, “Eğer kişi ekran başında sadece zaman geçirmek için bulunuyorsa, saatlerce ne yaptığı belli olmadan içerikten içeriğe geçiyorsa ve bu süreçte sorumluluklarını ihmal etmeye başlıyorsa burada artık normal kullanımdan değil, problemli kullanımdan söz ederiz” dedi.
Bağımlılığın ilerleyen aşamalarında kişinin sosyal ilişkilerinin zarar gördüğünü belirten Dinç, aile içi iletişim problemleri, akademik başarısızlık, öz bakım eksikliği ve psikolojik sorunların sık görülmeye başladığını söyledi. Dinç, “Bağımlı bireylerde en sık gördüğümüz şeylerden biri ilişkilerin bozulmasıdır. Çünkü kişi artık ailesine, arkadaşlarına, okuluna ya da kendi sağlığına karşı sorumluluklarını geri plana atmaya başlıyor” sözleriyle örneklendirdi.
Mahalle kültüründen apartman yaşamına
Dijital bağımlılığın yaygınlaşmasının temel nedenlerinden birinin sosyal hayatın daralması olduğunu söyleyen Dinç, özellikle büyük şehir yaşamının insanları yalnızlaştırdığını belirtti. Doç. Dr. Dinç, “Eskiden mahalle kültürü vardı, sokakta oynayan çocuklar vardı, insanlar birbirleriyle daha fazla temas halindeydi. Şimdi apartman yaşamı, trafik, kalabalık ve güvenlik kaygıları nedeniyle insanlar sosyal ihtiyaçlarını dijital ortamda karşılamaya çalışıyor” sözleriyle ifade etti. İnsanların görünür olma, sosyalleşme ve kendini ifade etme ihtiyaçlarının dijital platformlara taşındığını belirten Dinç, sosyal medyanın bu nedenle güçlü bir çekim merkezi haline geldiğini söyledi.
Azalan dikkat süresi
Dijital bağımlılığın psikolojik etkileri arasında dikkat dağınıklığının ilk sıralarda yer aldığını belirten Dinç, özellikle kısa video içeriklerinin gençlerin odaklanma becerisine zarar verdiğini söyledi. Kanada’da yapılan bazı araştırmalarda gençlerin dikkat süresinin 8 saniyeye kadar düştüğünü belirten Yeşilay başkanı, bunun uzun vadede hafıza ve zihinsel gelişim açısından ciddi riskler oluşturabileceğini ifade etti. Dinç, azalan dikkat süresiyle düşünce derinliğinin azaldığını, insanların hızlı tüketime alıştığını ve bunların unutkanlık, odaklanma problemi ve zihinsel yorgunluk gibi sorunları beraberinde getirdiğini ifade etti.
Fiziksel ve psikolojik etkiler büyüyor
Dinç, dijital bağımlılığın yalnızca zihinsel değil fiziksel etkilerinin de bulunduğunu söyledi. Uzun süreli ekran kullanımının uyku bozuklukları, göz problemleri, kas ve eklem ağrıları gibi sorunlara yol açtığını belirten uzman, özellikle çocuklarda gelişim problemleri ve hareketsiz yaşam nedeniyle kilo artışının görülebildiğini kaydetti. Psikolojik açıdan ise depresif duygu durumu, amaçsızlık hissi, sosyal kaygı ve yalnızlık duygusunun sık ortaya çıktığını ifade etti. Psikolojik dayanıklılık düştüğünde bağımlılığa daha açık olduğunun görüldüğünü ifade etti. Dinç, dijital bağımlılık arttıkça kişinin psikolojik direncinin de azaldığını söyledi.
Zayıflayan yüzyüze iletişim
Dijital bağımlılığın sosyal ilişkiler üzerindeki etkilerine de değinen Dinç, insanların yüz yüze iletişim becerilerinin giderek zayıfladığını söyledi. Dinç, “Gençler artık beden dilini okumakta, insanların duygu ve mimiklerini anlamakta zorlanıyor. Duygusal okuryazarlık ciddi anlamda zarar görmüş durumda” sözlerini kullandı. Sosyal medya nedeniyle insanların sürekli kendilerini başkalarıyla kıyasladığını belirten Dinç, bunun özellikle gençlerde yetersizlik hissini artırdığını ifade etti.
Sağlıklı yaşam için gerekli ödevler
Son yıllarda sıkça gündeme gelen dijital detoks uygulamalarını değerlendiren Dinç, belirli aralıklarla ekranlardan uzak kalmanın zihinsel açıdan faydalı olduğunu söyledi. Dinç, bir gün bile ekranlardan uzak kalmanın insanın zihnini rahatlatabileceğini aktardı ve sağlıklı bir yaşam düzeni kurulduğunda ekran süresinin doğal olarak azalabileceğini söyledi.
Sağlıklı bir yaşam düzeni kurmak ve kendimize karşı sorumluluklarımızı yerine getirmek için kişinin ödevlerini yapması gerekir. Dinç bu ödevlerin; düzenli uyku, spor yapmak, sosyal ilişkilerine vakit ayırmak, kitap okumak ve kendi kişisel gelişimine zaman ayırmak olduğunu anlattı. Dinç, dijital bağımlılıkla mücadelede en etkili yöntemin önleme çalışmaları ve hayatı sosyal faaliyetlerle zenginleştirmek olduğunu belirterek, devletlerin ve toplumun bu konuda daha bilinçli hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Dinç, “Eğer insanlar dijital mecralarla ilişkilerini sağlıklı bir zemine oturtamazsa toplum çok yönlü zarar görecek. Ama doğru kullanım sağlanırsa teknoloji hayatı kolaylaştıran güçlü bir araç olabilir” diyerek sözlerini tamamladı.
