Haber: Semih Ergünay
İstanbul-(İÜ Haber Merkezi)
Çinli teknoloji devi Huawei, yabancı ülkelere yaptığı yatırımlarla kullanıcılarının veri güvenliğini tehdit ediyor. ABD’li istihbarat kaynakları, şirketin topladığı verileri Çin devletiyle paylaştığını iddia ediyor. Bu durum, altyapı çalışmalarını Huawei ile birlikte yürüten Türkiye için de büyük risk oluşturuyor.
Çin Halk Cumhuriyeti’nde Ren Zhengfei tarafından 1987 yılında kurulan Huawei, telekomünikasyon ağları ve çeşitli iletişim cihazları geliştirerek dünya pazarında önemli bir yere sahip oldu. Şirket, 2018 ve 2020 yıllarında dünyanın en büyük telefon üreticisi olma konumuna ulaştı.
Huawei, Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere batılı devletler tarafından baskı altında tutulmaya çalışılıyor.
Huawei’nin kurucusu Ren Zhengfei’nin hem Çin Komünist Partisi üyesi hem de geçmişte Çin ordusunda görev yapmış bir mühendis olması, batılı devletlerde kaygıya neden oluyor.
Birleşik Devletler, Çin devletinin Çinli bir teknoloji şirketinden diğer ülkelerden topladığı verileri istemesi halinde şirketin de bu bilgileri vermek zorunda kalacağını iddia ediyor.
2012 yılında hazırlanan ABD Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi raporunda, Çinli teknoloji şirketleri Huawei ve ZTE’nin ABD’de faaliyet göstermesine izin verildiği takdirde haberleşmeyi izleyebileceklerini ve ABD’deki teknolojik altyapılara yönelik siber saldırılar düzenlenebilmesine yol açabileceğini öne sürdü.
ABD Ticaret Temsilcisi Ofisi de 2018 yılında hazırladığı raporda, Çin menşeili teknoloji firmaların istihbarat çalışmalarının ve siber saldırılarının 2015-2018 yılları arasında ABD’de 50 milyar dolar zarara neden olduğunu kaydetti.
FBI ve CIA’de dahil olmak üzere altı istihbarat kurumunun başkanları da 2018 yılında ABD Kongresi’nde yaptıkları konuşmalarında, Amerikan halkını Çin menşeili teknolojik ürünleri tercih etmemeleri konusunda uyardı.
Kongrede konuşan FBI Direktörü Chris Wray, “Değerlerimizi paylaşmayan yabancı hükümetlere bağlı herhangi bir şirket veya kuruluşun telekomünikasyon ağlarımız içinde güç konumlarına ulaşmasına izin vermenin riskleri konusunda derin endişe duyuyoruz” ifadelerini kullandı.
Konu hakkında açıklamada bulunan Huawei’nin kurucusu Ren Zhengfei, “Ne Huawei’ye, ne de kişisel olarak bana şimdiye kadar hiçbir hükümetten uygunsuz bilgi sağlama yönünde herhangi bir talep gelmedi” diye konuştu. Ren Zhengfei’nin konu hakkındaki açıklamasında yalnızca “uygunsuz bilgi” ifadesini kullanması dikkat çekti.
Endişelerin bir diğer kaynağı da Çin’in Ulusal İstihbarat Yasası
Çin Komünist Partisi, Haziran 2017’de Ulusal İstihbarat Yasası’nı kabul etti. Söz konusu yasanın 7. maddesinde bulunan “Bütün kuruluşlar ve vatandaşlar, kanunlar çerçevesinde milli istihbarat çalışmalarına destek vermek, yardım etmek, iş birliği yapmak (…) zorundadırlar” ibaresinin, Çin Hükümetinin, Çinli teknoloji şirketlerinden her türlü veriyi talep edebilmesinin önünü açabileceği iddia ediliyor.
Şirket, Asya ve Afrika kıtalarında büyük teknolojik yatırımlar gerçekleştiriyor.
Çin Devleti, Çinli teknoloji şirketlerini Afrika kıtası genelinde hükümet binaları inşa etmeye ve teknolojik altyapılar kurmaya teşvik ederek Afrika’da büyük bir veri ağı kurma çalışmaları yürütüyor.
Amerikalı düşünce kuruluşu The Heritage Foundation tarafından 2020 yılında yayınlanan raporda, Çin Hükümetiyle ilişkileri bulunan firmaların Afrika’da en az 186 adet hükümet binası inşa ettikleri veya tadilat gerçekleştirdikleri belirtildi. Hükümet binalarının yanı sıra Afrika’daki 4G telekom ağlarının da %70’inden fazlasının Huawei firması tarafından inşa edildiği raporda dikkat çekilen bilgiler arasından.
Le Monde gazetesinin haberine göre, 2018 yılında Afrika Birliği tarafından, Çinli teknoloji devi Huawei’nin inşa ettiği Afrika Birliği Genel Merkezi’nin veri tabanındaki bilgilerin düzenli olarak Şangay’daki veri sunucularına aktarıldığı bildirildi. Yapılan çalışmalar sonucunda binada çok sayıda dinleme cihazının da tespit edildiği açıklandı.
Şirket, Türkiye’de De Önemli Altyapı Yatırımlarına Sahip
Ülkemizde 2009 yılında Türkiye’deki üç büyük operatör olan Turkcell, Türk Telekom ve Vodafone ile 3G internet altyapısı kurma hedefiyle iş birliği gerçekleştiren Huawei, 2016 yılında da 4,5G internet altyapısını Türkiye’de faaliyete geçirdi. Şubat 2024’te Turkcell ile imzalanan mutabakatla birlikte şirket, Türkiye’de 5.5G altyapısının geliştirmesi için çalışmalar yürütecek.
Reuters’in haberine göre Huawei, Google’ın Huawei telefonlarında Android sistem ve hizmetlerine erişim engeli getirmesinin ardından kendi ürettiği Huawei Mobile Service (HMS) işletim sistemiyle çalışan telefonlarının satışı için 2021 yılında Turkcell’le anlaşmaya vardı. Turkcell CEO’su Murat Erkan tarafından yapılan açıklamada Turkcell’in 2021 yılı sonuna kadar 1 milyon HMS özellikli Huawei cep telefonu satmayı hedeflediği basına yansıdı.
Şirket 2009 yılında Türkiye’de kurduğu Ar-Ge merkezine de yılda 20 milyon dolarlık yatırım gerçekleştiriyor. Şirketin Türkiye’deki Ar-Ge merkezi, Huawei’nin Çin dışındaki en büyük Ar-Ge merkezi olma özelliğini taşıyor.
Huawei’nin Türkiye teknoloji piyasası üzerindeki büyük payıyla birlikte, Huawei tarafından üretilen telefonlar ve inşa edilen veri altyapısının Çin’in istihbarat çalışmaları için kullanılabilme olasılığı, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının veri güvenliği açısından büyük bir risk oluşturuyor.
Kaynakça:
Dünyanın en büyük telefon üretici firması Huawei: https://edition.cnn.com/2020/07/30/tech/huawei-samsung-q2-hnk-intl/index.html
ABD Ulusal Güvenlik Araştırma Raporu (2012) – Çin Telekomünikasyon Şirketleri Huawei ve ZTE’nin Ortaya Çıkardığı Sorunlar: https://intelligence.house.gov/sites/intelligence.house.gov/files/documents/huawei-zte%20investigative%20report%20(final).pdf
Office of the United States Trade Representaive, Section 301 Investigation Fact Sheet: https://ustr.gov/about-us/policy-offices/press-office/fact-sheets/2018/june/section-301-investigation-fact-sheet
ABD istihbarat kuruluşları kongre konuşmaları: https://www.cnbc.com/amp/2018/02/13/chinas-hauwei-top-us-intelligence-chiefs-caution-americans-away.html
FBI-Çin tehdidi: https://www.fbi.gov/investigate/counterintelligence/the-china-threat
Huawei’nin Kurucusu Ren Zhengfei’nin Çin devletiyle olan siyasi ilişkileri hakkındaki açıklaması: https://www.huawei.com/tr/facts/voices-of-huawei/interview-with-ren-zhengfei
PRC National Intelligence Law: https://www.chinalawtranslate.com/en/national-intelligence-law-of-the-p-r-c-2017/ Government Buildings in Africa Are a Likely Vector for Chinese Spying: https://www.heritage.org/asia/report/government-buildings-africa-are-likely-vector-chinese-spying
Çin tarafından inşaat edilen Afrika Birliği binasındanki veri sızıntısı ve dinleme cihazları: https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/01/26/a-addis-abeba-le-siege-de-l-union-africaine-espionne-par-les-chinois_5247521_3212.html
Huawei’nin Afrika’daki telekom altyapısı kurma faaliyetleri: https://www.africanbusinesscentral.com/2016/03/25/huawei-looks-to-africa-to-cut-network-deals/
Huawei’nin Türkiye’deki faaliyetleri, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi: https://www.invest.gov.tr/tr/whyturkey/successstories/sayfalar/huawei.aspx
Çin’in Türkiye’deki 5.5G çalışmaları: https://www.huawei.com/en/news/2024/2/turkcell-mou-joint-innovation Turkcell’in Huawei telefon satışlarıyla ilgili Çinli şirketle anlaşması: https://www.reuters.com/article/business/media-telecom/turkeys-turkcell-signs-deal-to-use-huaweis-mobile-services-idUSL8N2AC4PJ/ Huawei Türkiye Araştırma & Geliştirme Merkezi: https://www.huawei.com/tr/corporate-information/research-development
