Haber: Hüseyin Kontakay
Editör: Özgür Recep Kocaoğlu
İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – Gazetecilik mesleğinin geleceği ve yapay zekâ modellerinin bu meslek üzerindeki potansiyel etkisi, bizzat bu teknolojilere soruldu. İstinye Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğr. Gör. Zuhal Sönmezer de yapay zekâ modellerinin bu konudaki ortak iddiasını İletim Gazetesi için değerlendirdi.
Dünyanın önde gelen teknoloji şirketlerine ait 4 büyük yapay zekâ modeli olan Gemini, ChatGPT, Grok ve Copilot gazetecilerin yerini almayacaklarını aksine mesleği dönüştürerek birer asistan olacaklarını açıkladı. İstinye Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğr. Gör. Zuhal Sönmezer ise bu iddiayı değerlendirerek, bu söylemin dijital dönüşümün yarattığı endişeleri yumuşatma stratejisinden ibaret olabileceği yorumunu yaptı.
Yapay zekâ modelleri yorumladı: Gazetecilik bitiyor mu?
Yapay zekâ modelleri, cevaplarını geçmiş sohbet deneyimlerinden bağımsız olarak verdi. Modellerinin dördü de mesleğin yerini almaktan ziyade, gazeteciyi güçlendirme rolünde hemfikir oldu. Yapay zekâlar, haberin ruhu, vicdanı ve etik bilinci gibi unsurların tamamen insan gazetecilere ait olduğunu vurguladı.
En büyük değişimin hız, derinlik ve doğruluk üzerine kurulu bir güçlendirme rolü olacağını belirten Google şirketinin yapay zekâ modeli Gemini, güncel bilgiye erişimi sayesinde derin bağlam analizi ve çok modlu gazetecilik (ses, video, fotoğraf doğrulama) ile araştırmayı hızlandıracağını belirtti. Gemini, rolünün yaratıcı bir asistanlık pozisyonu olacağını kaydetti.
OpenAI şirketinin yapay zekâsı ChatGPT, en büyük potansiyel etkisinin haber üretimini demokratikleştirmek olduğunu kaydetti. Gazetecilerin yanında ikinci bir zihin gibi çalışmanın gerçekçi olduğunu belirten ChatGPT; haberin hızlı yazımını, doğrulamasını ve veri analizini yapabileceğini söyledi ancak haberin ruhunun insana ait olduğunu ekledi. ChatGPT, gazeteciliğe bakış açısını “Ben gazeteciliği yerine geçilecek bir meslek olarak değil, yeniden tanımlanacak bir iş birliği alanı olarak görüyorum” sözleriyle özetledi.
Veri analizi, araştırma ve içerik oluşturma süreçlerini hızlandırarak gazetecilere destek olacağını ifade eden X platformunun yapay zekâ ürünü Grok, insan muhakemesi ve saha deneyiminin vazgeçilmez olduğunu; kendisinin sadece bir araç olarak değer katması gerektiğini belirtti.
Yapay zekânın karmaşık veri setlerini ve binlerce sayfalık belgeyi saniyeler içinde tarayarak araştırmacı gazetecilikte avantaj sağlayacağını vurgulayan Microsoft’un yapay zekâ modeli Copilot, rolünün gazetecilerin işlerini daha etkili, hızlı ve kapsamlı hale getirmek olduğunu dile getirdi.
Etik çizgiler, şeffaflık ve insan denetimi üzerinde duran yapay zekâ modellerinin dördü de ürettikleri her içeriğin açıkça etiketlenmesi gerektiğini ve hatalı bilgi durumunda sorumluluğun daima insan editöre ait olduğunu söyledi. Gemini ve Copilot ayrıca, yanıltıcı içerik (deepfake) üretiminin kesinlikle etik dışı olduğunu vurguladı.
Gazeteciliğin yeni rolü: Bilgi aktarıcılığından yorumlamaya
İstinye Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğr. Gör. Zuhal Sönmezer, yapay zekâ modellerinin gazeteciyi güçlendirme yönündeki ortak iddiasını değerlendirdi. Sönmezer, bu söylemin genellikle teknolojik dönüşümün yarattığı endişeleri yumuşatma amacı taşıdığını ileri sürdü.
Bu sistemlerin pratikte veri toplama, haber özetleme ve trend takibi gibi rutin işleri devraldığını belirten Sönmezer, bunun haber merkezlerindeki istihdam ihtiyacını azalttığına dikkat çekti. Sönmezer, bu dönüşümü “Özellikle ekonomik baskı altındaki medya kuruluşlarında verimlilik gerekçesiyle insan emeğinin yerini makine üretimine bırakmasına zemin hazırlıyor” cümlesiyle yorumladı.
Sönmezer, geleceğin gazetecisinin yaratıcı içerik üretimiyle öne çıkmak zorunda kalacağını ve gazetecilik rolünün bilgi aktarıcısı olmaktan bilgi yorumlayıcısı olmaya evrildiğini aktardı.
“Teknoloji şirketleri gazeteciliğin yönünü belirliyor”
Yapay zekâların gazeteciliği yeniden tanımlanacak bir iş birliği alanı olarak nitelemesini de yorumlayan Sönmezer, bu ifadenin bir halkla ilişkiler stratejisi olduğunu savundu.
Yapay zekâ modellerini geliştirenlerin ve algoritmalara hâkim olanların teknoloji firmaları olduğunu hatırlatan Sönmezer, “Bu aktörlerin belirleyici olduğu bir ortamda gazetecilik mesleğinin özerkliğinden söz etmek oldukça güç” dedi.
Gerçek bir iş birliği için gazetecilerin teknolojiyi eleştirel biçimde anlama, sorgulama ve gerektiğinde müdahale etme hakkına sahip olmaları gerektiğini belirten Sönmezer, “Aksi halde yeniden tanımlanan gazetecilik yalnızca gücün yeniden dağıtıldığı ancak eşitliğin sağlanmadığı bir alan olmaktan öteye geçemez” uyarısında bulundu.
“Yapay zekâ üretse de sorumluluk gazetecide”
Yapay zekânın hatalı bilgi üretme veya ön yargı yayma potansiyelinin hukuki sorumluluğunu da ele alan Sönmezer, sorumluluğun daima insana ait olduğunu “Haber içeriği hatalı bir yapay zekâ üretiminden gazeteci sorumludur” sözleriyle netleştirdi.
Gazetecinin servis edeceği haberi kontrol etmesi ve denetlemesi gerçeğinin değişmediğini vurgulayan Sönmezer, “Bir yayın organına da bağlı olsa serbest çalışan da olsa, bir haberi kitlelere servis eden ‘insan gazeteci’dir” sözlerini kullandı.