Haber: Şenay Çıplak
Editör: Nazlı Aygen
İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – Yapay zekâ, mühendislikte tasarım ve analiz süreçlerini hızlandırırken mesleğin gerektirdiği becerileri de değiştiriyor. Prof. Dr. Peyman Mahouti, gelecekte yapay zekâ tarafından üretilen sonuçları sorgulayabilen ve yeni çözümler geliştirebilen mühendislerin öne çıkabileceğini belirtti.
Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Fakültesi Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Peyman Mahouti, yapay zekânın mühendislik eğitimine, tasarım süreçlerine ve istihdama etkilerini değerlendirdi. Mahouti, teknolojinin araştırma ve geliştirme çalışmalarında önemli fırsatlar sunduğunu, yalnızca standart işlemleri tekrarlamaya dayanan çalışma biçimlerini ise dönüştürdüğünü ifade etti.
Tasarım araçları öğrencilerin yapabileceklerini değiştiriyor
Yapay zekâ ve optimizasyon temelli yöntemler üzerinde 2011 yılından bu yana çalıştıklarını belirten Mahouti, mühendislikteki dönüşümün son dönemde yaygınlaşan üretken yapay zekâ uygulamalarından önce başladığına dikkat çekti. Kendi eğitim ve araştırma deneyimlerinden örnekler veren Mahouti, geçmişte lisansüstü düzeyde ele alınan bazı anten ve devre tasarımı çalışmalarının, gelişen teknolojik araçların desteğiyle artık lisans öğrencileri tarafından da gerçekleştirilebildiğini söyledi.
Mahouti’ye göre günümüzde yaşanan değişimin ayırt edici özelliği, yapay zekâ desteğinin tasarım sürecinin daha fazla aşamasında kullanılabilmesi. Kod yazma, farklı seçenekleri karşılaştırma ve sonuçları raporlama gibi işlemlerin aynı çalışma akışı içinde desteklenmesi, mühendislerin problem çözme yaklaşımlarını da etkiliyor.
Küçük ekiplerin geliştirme kapasitesi artıyor
Yapay zekânın etkisinin en belirgin biçimde görüldüğü alanlardan birinin yazılım ve oyun geliştirme olduğunu ifade eden Mahouti, bu araçların küçük ekiplerin ve bireysel geliştiricilerin daha kapsamlı projeler üzerinde çalışmasını kolaylaştırdığını belirtti. Kod oluşturma, hata ayıklama ve görsel içerik hazırlama aşamalarında sağlanan desteğin, bir fikrin çalışan bir prototipe dönüştürülmesini hızlandırabildiğini anlattı.
Geçmişte farklı uzmanlıklar ve daha geniş ekipler gerektiren bazı görevlerin artık daha az kişiyle yürütülebildiğini belirten Mahouti, buna karşın ortaya çıkan ürünün niteliğini değerlendirecek alan bilgisinin ve özgün bir tasarım yaklaşımının önemini koruduğunu vurguladı.
Hesaplama süresinin maliyeti bilgisayarla sınırlı kalmıyor
Yapay zekânın etkisinin yazılım alanıyla sınırlı olmadığını belirten Mahouti, antenlerden elektronik savunma sistemlerinde kullanılan devre bileşenlerine kadar pek çok tasarım sürecinde çok sayıda bilgisayar benzetimi yapıldığını ifade etti. Bu benzetimlerin, bir tasarımın gerçek koşullardaki davranışını üretim öncesinde değerlendirmek amacıyla kullanıldığını söyledi.
Hesaplama süresinin önemine dikkat çeken Mahouti, bu sürecin yalnızca personel emeğini değil, yüksek performanslı bilgisayarların kullanımını ve maliyetli yazılım lisanslarını da kapsadığını belirtti. Gereksiz hesaplamaların azaltılmasının aynı altyapıyla daha fazla tasarım seçeneğinin incelenmesini ve daha çok projenin yürütülmesini mümkün kılabildiğini dile getirdi.
Mahouti, örnek verdiği bazı tasarım senaryolarında binlerce saate ulaşabilen hesaplama süresinin yapay zekâ destekli yöntemlerle 100 saatin altına indirilebildiğini söyledi. Bu örneğin, tüm mühendislik projeleri için geçerli genel bir süreyi değil, uygun problemlerde elde edilebilecek kazanımları ifade ettiğini belirtti.
Vekil modeller ve dijital ikizler tasarım sürecinde öne çıkıyor
Mahouti’nin dikkat çektiği yaklaşımlardan biri, önceki benzetim ve deney sonuçlarından yararlanılarak geliştirilen vekil modeller oldu. Bu modeller, her tasarım seçeneği için ayrıntılı hesaplamaların baştan yapılması yerine, incelenen sistemin belirli koşullardaki davranışını daha kısa sürede tahmin etmeye yardımcı oluyor.
Mahouti, bu modellerin büyük sistemleri temsil eden dijital ikizlerin geliştirilmesinde de kullanılabildiğini belirtti. Fiziksel bir sistemin verilerle beslenen sayısal karş
ılığı olarak tanımlanabilecek dijital ikizler, farklı koşulların sanal ortamda incelenmesine olanak sağlıyor. Mahouti, bu yöntemlerin temel avantajının geçmiş çalışmalardan yararlanarak gereksiz hesaplama ve denemeleri azaltmak olduğunu ifade etti.
Rutin görevler azalırken uzmanlık beklentisi yükseliyor
Yapay zekâdaki gelişmelerin istihdam üzerinde de etkili olacağını öngören Mahouti, tekrarlanan analiz ve raporlama görevlerinde çalışan ihtiyacının bazı projelerde azalabileceğini söyledi. Çok sayıda testin otomatik olarak yürütüldüğü ve sonuçların bir uzman tarafından değerlendirildiği iş akışlarında daha küçük ekiplerle çalışılabileceğini belirtti.
Mahouti, bu süreçte yalnızca bir programı kullanabilmenin yeterli olmayacağını vurguladı. İşverenlerin yapay zekâ araçlarını doğru yönlendirebilen, elde edilen sonuçları alan bilgisiyle değerlendirebilen ve olası hataları tespit edebilen mühendislere daha fazla ihtiyaç duyacağını ifade etti.
Mühendisleri öne çıkaracak beceri: Neden sorusunu sormak
Mühendislerin gelecekteki rolünü açıklarken Newton ve elma anlatısını örnek gösteren Mahouti, bir olayın tekrarlandığını gözlemlemekle o olayın nedenini araştırmak arasındaki farkın mühendislik açısından belirleyici olduğunu söyledi. Mahouti’ye göre asıl değer, hazır bir işlemi uygulamanın ötesine geçerek doğru soruyu sorabilmekte ve bu sorunun yanıtını bulmak için uygun yöntemler geliştirebilmekte yatıyor.
Bu doğrultuda öğrencilerin temel mühendislik bilgilerini güçlendirmesi, deney ve ölçüm süreçlerini anlaması ve yapay zekâ tarafından üretilen çıktıları eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmeyi öğrenmesi gerektiğini belirten Mahouti, yaratıcı problem çözme becerisinin öneminin artacağını düşündüğünü ifade etti.
“İşin sonunda yapay zekâ bilgisayar gibi bir araçtır” diyen Mahouti, bilgisayarların hesaplama ve tasarım süreçlerini hızlandırmasına benzer bir dönüşümün bugün yapay zekâ aracılığıyla yaşandığını belirtti. Yapay zekâdan etkili biçimde yararlanmanın, çözülecek problemi belirlemeyi ve ortaya çıkan çözümü değerlendirmeyi sağlayan mühendislik birikimini gerektirdiğini vurguladı.
