Haber: Tuğçe Hitay
Editör: Özgür Recep Kocaoğlu
İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – 30. İstanbul Tiyatro Festivali, 22 Ekim akşamı uluslararası sahnenin en çarpıcı oyunlarından Lacrima ile perdelerini açtı. Küratörlüğünü Mehmet Birkiye’nin üstlendiği festival, 3 Aralık’a dek sürecek.
İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) tarafından bu yıl 30. kez düzenlenen İstanbul Tiyatro Festivali, 22 Ekim Perşembe akşamı Zorlu PSM Turkcell Sahnesi’nde izleyiciyle buluşan Lacrima oyunu ile başladı. Festival, 3 Aralık’a kadar devam edecek.
Bir gelinlikte düğümlenen hayatlar
Festival açılışında Lacrima sahnelendi. Fransa’nın köklü tiyatro okullarından Strasbourg Ulusal Tiyatrosu çatısı altında sahnelenen oyunun yönetmenliğini ve metin yazarlığını Caroline Guiela Nguyen üstleniyor. Oyun, bir İngiliz prensesinin düğünü için sipariş edilen olağanüstü bir gelinliğin Paris’teki bir modaevinden Alençon’daki dantel atölyelerine, oradan Mumbai’deki nakış ustalarına uzanan, hayatları birbirine düğümleyen küresel üretim sürecini anlatıyor. Latince “gözyaşı” anlamına gelen Lacrima, iktidar ilişkilerini, güç eşitsizliklerini ve görünmeyen emeği odağına alıyor.
Dans gösterileri izleyiciyle buluşuyor
Koreograf Fernando Melo’nun 2023 yılında Danish Dance Theatre için yarattığı Rüzgâr Ağacı adlı çağdaş dans gösterisini de sahneye taşındı. Melo’nun İstanbul Devlet Opera ve Balesi bünyesindeki çağdaş dans topluluğu MDTistanbul’un kadrosuyla yeniden sahneye taşıdığı koreografi, 24-25 Ekim tarihlerinde Atatürk Kültür Merkezi’nde izleyiciyle buluştu.
Bir müzayedede geçmişin izleri
Geçtiğimiz yıl Reşad Ekrem Koçu’nun “Aşk Yolunda İstanbul’da Neler Olmuş: Çerkes Rıdvan’ın Dolabı” eseri ile tarihi hikâyelerini sahneye taşıyan yaratıcı ekip, bu kez izleyiciyi yazarın skandallarla dolu 17. yüzyıl İstanbul’una götürüyor. Lara Lakay’ın sahneye uyarladığı mekâna özgü yapım, 17. yüzyıl başında Boğaz’daki yalısında kurduğu arzu krallığıyla dönemin ahlak kalıplarını altüst eden Silahşör kızı Rabia Hanım’ı ve onun fantezilerine kurban giden iki genç âşık, Yusuf ile Letaif’in hikâyesini anlatıyor.
Gerçek bir müzayede evinde geçen gösteride arzu nesneleri ve günah eşyaları açık artırmaya çıkarılırken, canlı müzik eşliğinde çağdaş anlatı tiyatrosunu İstanbul kabare geleneğiyle buluşturan sürükleyici bir atmosfer kuruluyor. 24-25 Ekim’de Asmalımescit’teki tarihî Phebus Müzayede Evi’nde sahnelenen yapım, seyirciyi bir müzayedenin misafiri olmaya davet etti. Oyun, festival sonrasında sahnelenmeye devam edecek.
“Tiyatro” ile ilgili bir tiyatro oyunu
J. M. Coetzee’nin Romancının Romanı adlı yapıtından uyarlanan Elizabeth Costello, 4 Kasım akşamı ParibuArt sahnesinde prömiyer yaptı. Coetzee, romanında Elizabeth Costello adında bir yazarı merkeze alıyor. Onun üzerinden entelektüelin işlevini, yazarla eser arasındaki ilişkiyi ve etik sorumluluk fikrini tartışmaya açıyor. İnançtan, kesin yargılardan ve hazır cevaplardan uzak duran Costello’nun dünyası sanatın, düşüncenin ve temsilin sınırlarına dair sorularla örülüdür. Saim Güveloğlu’nun uyarlayıp yönettiği Elizabeth Costello, tiyatroyla ilgili bir tiyatro oyunu olarak sahneleniyor. “Bir sahne ne anlatmaya imkân tanır? Büyük değişimlere alan açabilir mi, yoksa yalnızca kolektif bir karşılaşma veya eğlence mekânı mıdır? Günümüzde sadece estetik kaygılarla bir oyun ortaya koymak mümkün müdür?” gibi sorular etrafında Güveloğlu, taraf seçmekten imtina ederek bir düşünme alanı açıyor. Tansu Biçer, Tülin Özen, Defne Koldaş ve Sezer Arıçay’ın rol aldığı yapım; edebiyatla tiyatro, yazarla karakter, temsil ile sorumluluk arasındaki ilişkiyi sahnenin merkezine taşıyor. Bahçe Galata ve Dolkund Producktion ortak yapımlığında sahnelenen Elizabeth Costello, Festival kapsamı dışında 18 Kasım ve 13 Aralık tarihlerinde de ParibuArt’ta izleyiciyle buluşacak.
Kayıpların ve umudun ortak hikâyesi
Köklü bir geçmişe sahip Klaipėda Drama Tiyatrosu’nun sahneye taşıdığı Requiem, 11 ve 12 Kasım akşamı Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi’nde izleyiciyle buluştu. Oyunun yazarlığı ve yönetmenliğini çağdaş Rus tiyatrosunun yaşayan en büyük ustalarından, 5 kez Golden Mask ödülüne layık görülen Dmitry Krymov üstlendi. Haruki Murakami’nin Sahilde Kafka’sından Shakespeare’in Hamlet ve Ofelya’sına, oradan günümüz dünyasının savaş ve kayıplarının sert gerçekliğine uzanan Requiem, birbirinden uzak görünen karakterleri, devirleri ve hikâyeleri ortak bir yüzleşmede buluşturuyor. Öğretmenlerinin ardında yürüyen çocuklar, birbirine tutkuyla bağlı genç bir çift, daha iyi bir gelecek peşinde koşan karakterler oyun ilerledikçe kayıp ve umut, masumiyet ve şiddet üzerine bir meta anlatının kahramanlarına dönüşüyor.
Yerli ve yabancı yapımlar izleyicisiyle buluşuyor
Henrik Ibsen’in modern tiyatronun başyapıtları arasında yer alan klasiği “Nora, Bir Bebek Evi”, festivalde bu yıl izleyiciyle buluşuyor. Ibsen gibi Norveçli yönetmen, oyuncu ve kukla sanatçısı Yngvild Aspeli, hiper-gerçekçi insan kuklaları, örümcek ve kuş imgeleriyle oyunun tekinsiz atmosferini fantastik bir boyuta taşıyor. Yngvild Aspeli ve İtalyan kökenli tiyatrocu, dramaturg ve sahne yönetmeni Paola Rizza’nın birlikte yönettiği yapım, Ibsen’in yüzyılı deviren metnini kukla tiyatrosunun olanaklarıyla baştan kuruyor. Nora’nın iç dünyasının bütünlüğü adım adım çözülürken sahnedeki gerçeklik de parçalanıyor ve doğallıkla yapaylık, oyuncuyla kukla, karakterle nesne arasındaki ayrımlar silikleşiyor.
Özel olarak bestelenen müzikleri ve olağandışı sahne tasarımı ve dramaturjisiyle Bir Bebek Evi, özgürlük arzusunun kırılganlığı üzerine karanlık olduğu kadar çarpıcı bir psikolojik inceleme olarak dikkat çekiyor. Oyun, 14-15 Kasım tarihlerinde Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi’nde sahnelenecek.
Prima Facie ve Inter Alia gibi uluslararası alanda ses getiren oyunlarıyla tanınan hukukçu ve yazar Suzie Miller’ın kaleme aldığı Anna K., Tolstoy’un eseri Anna Karenina ile bugünün dijital dünyası arasında paralellikler kuruyor. Haber taşıyan tren seslerinin sosyal medya uğultusuna karıştığı bu modern trajedide izleyenle izlenen, haber yapanla haber olan, yargılayanla yargılanan yer değiştiriyor. Eski dedikodu ağları yerini sosyal medya mahkemelerine bırakırken kadınların aşk, arzu ve özgürlük arayışı bir kez daha ağır bedellere mâl oluyor. Anna K., 18-19 Kasım tarihlerinde Alan Kadıköy’de sahnelenecek.
Kapanışta Dorian Gray’in Portresi sahnelenecek
Festival, 3 Aralık akşamı Zorlu Performans Sanatları Merkezi’nde sahnelenecek olan Dorian Gray’in Portresi oyunuyla kapanışını yapacak. Oscar Wilde, tek romanı Dorian Gray’in Portresi’ne yazdığı manifestoda “Sanatın yansıttığı şey hayat değil, seyircinin kendisidir aslında” diyerek Viktorya dönemi okurunu sivri bir dille eleştirmiş, dönemin iki yüzlü, katı ahlak anlayışını reddederek büyük gürültü koparmıştı. Romanı sahneye uyarlayan Kerem Kurdoğlu ve Mehmet Birkiye, bu sözden yola çıkıyor, eseri serbest bir uyarlamayla, sahne sanatlarının ifade olanaklarına başvurarak yeniden yazıyorlar. Belki de eserin esas ruhuna bu yolla daha fazla yaklaşıyor, özüne iniyorlar. Fantastik bir sürükleyiciliğe sahip bu karanlık hikâye, aynı zamanda güzellik, yitirilen gençlik, estetizm, ahlak, kötülük gibi kavramlar etrafında felsefi tartışmalara kapı aralıyor.
Uluslararası ve yerli yapımların yanı sıra Festival Artı çatısı altında çeşitli söyleşiler, atölyeler ve özel oturumlar ücretsiz olarak izleyiciye sunuluyor. Festival bünyesine ustalık sınıfları ve bellek sahnesi buluşmaları bulunuyor. Kitap kulübü oturumlarında ise sahneye taşınan edebiyat eserleri tartışılıyor.
Festival biletleri ve etkinlik detayları için https://tiyatro.iksv.org/ adresini ziyaret edilebilir.
