Haber: Melek Öztürk
İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – Bir milletin kaderini değiştiren mücadele, yalnızca cephelerde değil, duyulan her seste, ulaştırılan her haberde ve geleceğe taşınan her sözde şekillendi. Mustafa Kemal Atatürk, Millî Mücadele yıllarından Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan süreçte iletişimi, toplumu ortak bir ülkü etrafında buluşturan önemli bir güç olarak değerlendirdi. Telgrafla taşınan umut, radyodan yükselen ses ve dünyaya ulaşan haberler, Cumhuriyet’in kuruluş hikâyesinde önemli bir yer edindi.
İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İbrahim Sena Arvas, Atatürk’ün kitle iletişim araçlarına verdiği önemi değerlendirerek iletişimin Millî Mücadele’den Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan süreçteki rolünü değerlendirdi.
Millî Mücadele’nin sesi telgrafla yükseldi
Arvas, Millî Mücadele yıllarında telgraf, cephe ile merkez arasındaki haberleşmenin en önemli araçlarından biri olarak öne çıktığını belirtti. Arvas, imkânsızlıkların ve belirsizliklerin hâkim olduğu dönemde iletişimin, yalnızca bilgi aktarımını değil, mücadele azminin korunmasını da sağladığını vurguladı.
Arvas, 1920 yılında gazeteci Yunus Nadi’nin Atatürk’e gönderdiği telgrafın bu dönemin ruhunu anlamak açısından önemli olduğunu belirtti. Yunus Nadi’nin dünyayla iletişim kurulup kurulamadığını ve cephanenin yeterli olup olmadığını sorduğunu aktaran Arvas, Atatürk’ün yıllar sonra bu sorulara verdiği olumlu yanıtların gerçeği tam olarak yansıtmadığını ifade ettiğini hatırlattı.
Atatürk’ün bu dönemdeki yaklaşımını ortaya koyan sözleri şöyleydi:
“Benim ise, düşmanı mağlup etmek için asıl olan azim ve milli imanın varlığını gördükten sonra cephane gibi konuların eninde sonunda tedarik edileceğine itimadım vardı.”
Bu sözler, Millî Mücadele’nin yalnızca maddi imkânlarla değil, ortak bir inanç ve kararlılıkla da yürütüldüğünü ortaya koydu.
Radyonun propaganda gücünü fark etti
Atatürk’ün iletişim araçlarına yaklaşımında radyo da önemli bir yer tuttu. Radyonun henüz yeni yeni yaygınlaştığı dönemde bu aracın toplumlar üzerindeki etkisini fark ettiğini belirten Arvas, Hayrettin Bey’in kendi imkânlarıyla yaptığı radyo alıcısını Orman Çiftliği’nde Atatürk’e dinlettiği anıyı aktardı.
İstasyon arayışı sırasında Rus radyosunun yayınına rastlayan Atatürk, bir süre dinledikten sonra çevresindekileri susturarak şu sözleri söyledi:
“Efendiler, bakın propaganda yapıyorlar!”
Arvas, bu anının Atatürk’ün radyoyu yalnızca bir haberleşme aracı olarak görmediğini, uluslararası kamuoyunu etkileme gücünün de farkında olduğunu gösterdiğini belirtti.
Atatürk’ün hastalığını radyodan duyması
Atatürk’ün yabancı radyo yayınlarını yakından takip etmesi, uluslararası gelişmelerden haberdar olmasının yanı sıra Türkiye’nin dış dünyadaki algısını da önemsediğini gösterdi.
Arvas’ın aktardığı bilgilere göre Atatürk, 1938 yılının mayıs ayında Avrupa radyolarından bir haber bültenini dinlediği sırada Fransızca olarak “Atatürk’ün hasta olduğu söyleniyor” ifadesini duydu. Bunun üzerine yanındakilere ertesi gün trenle Adana’ya hareket edilmesi için hazırlık yapılmasını emretti. Doktorların uzun yolculuk ve yürüyüşleri yasaklamasına rağmen Mersin’e giden Atatürk, burada askerî birlikleri teftiş ederek resmî geçit düzenletti. Ziyaretin basın ve radyo aracılığıyla duyurulmasıyla sağlık durumuna ilişkin yabancı yayınlarda yer alan haberlere karşı hâlâ görev başında olduğunu gösterdi. Böylece radyo, yalnızca uluslararası gelişmelerin takip edildiği değil, Türkiye’nin dış dünyaya mesaj ilettiği bir iletişim aracı olarak da önem kazandı.
Türkiye’nin dünyaya ulaşan sesi
Atatürk döneminde iletişim, Türkiye’de yaşanan değişimlerin uluslararası kamuoyuna aktarılması bakımından da önem taşıdı. Arvas, yabancı basında yer alan haberlerin yeni Türkiye’nin dünyaya tanıtılmasında etkili olduğunu belirtti.
Bu dönemin basın yoluyla oluşturduğu etkiye örnek olarak Prof. Dr. Nermin Abadan Unat’ın yaşam öyküsüne dikkat çekti. Babasını kaybettikten sonra Budapeşte’de eğitimine devam etme imkânı tehlikeye giren genç Nermin Abadan, yabancı gazetelerde Atatürk’ün yeni Türkiye’de kız ve erkek çocuklara parasız eğitim sağladığını okudu. Bu haberlerin ardından Türkiye’ye gelmeye karar veren Abadan, Orient Express’e binerek yeni bir hayatın yolunu tuttu.
Arvas, Türkiye’nin dünyaya açılan yüzünün yalnızca siyasi gelişmelerle değil, eğitim ve toplumsal dönüşüm haberleriyle de şekillendiğini ortaya koydu.
Ankara Radyosu’ndan yükselen en acı haber
Atatürk’ün iletişim araçlarına verdiği önemle gelişen radyo yayıncılığı, 10 Kasım 1938’de tarihin en acı haberlerinden birini duyurdu. Türkiye’nin sesini geniş kitlelere ulaştıran Ankara Radyosu, bu kez Cumhuriyet’in kurucusunun vefatını bütün ülkeye bildirdi.
Arvas, Atatürk’ün vefatının Ankara Radyosu aracılığıyla duyurulmasının iletişim tarihinin hafızalara kazınan anlarından biri olduğunu belirtti. Radyodan yayımlanan tarihî tebliğ, şu sözlerle hafızalara kazındı:
“Büyük şefimiz derin koma içinde terk-i hayat etmişlerdir…”
Bir zamanlar bir milletin mücadelesine umut taşıyan radyo dalgaları, o gün aynı milletin en büyük kaybını duyurdu. Telgraf tellerinden radyo yayınlarına uzanan iletişim yolculuğunda Cumhuriyet’in kurucusunun ardından yükselen bu ses, hafızalara kazınan tarihsel bir ana dönüştü.
Aradan geçen yıllar, 10 Kasım’ın hüznünü ve o gün duyulan özlemi silmedi. Atatürk’ün iletişime verdiği önem ise bir milletin sesini duyurma, ortak bir hafıza oluşturma ve geleceğe iz bırakma çabasının parçası olarak yaşamaya devam etti. Çünkü bazı sesler zamanla uzaklaşmaz; bir milletin hafızasında yaşamayı sürdürür.
