Haber: Sena Sandıkçı
Fotoğraf: Şevval Yazıcı
İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – Minyatür sanatçısı ve öğretmen Merve Çelik çocukluk yıllarında başlayan ilgisinin ilerleyip mesleği olan minyatür sanatını, bir eserin ortaya çıkış sürecini, sanat anlayışını ve geleneksel sanatların dijitalleşen dünyadaki geleceğini İletim Gazetesi’ne anlattı.
Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Geleneksel Türk Sanatları Minyatür Anasanat Dalı mezunu minyatür sanatçısı Merve Çelik mesleği ve bazı eserlerinin arka planını İletim Gazetesi’yle paylaştı.
Olay ve bilgilerin tasvir edildiği sanat
Olay ve bilgilerin tasvir edildiği sanat dalı minyatür, çok eski çağlardan beri doğu ve batı kültürlerinde görülen, kelime kökeni olarak Latince “miniare”, yani “minimum ile işlemem” kelimesinden türetilen, ince işçilik gerektiren küçük boyutlu ve detaylı resim sanatıdır.

Tarihsel süreç içinde farklı bölgelerde farklı ekoller halinde gelişen minyatür, Osmanlı ekolünde yüzyıllar içinde gelişen ifadelerle Osmanlı coğrafyasının kültürel çeşitliliğini kullanarak farklı bir tasvir dili oluşturdu.
Çocukluk hayalinden akademiye uzanan yol
Sanatla ilk temasının çocukluk yıllarında mezun olduğu Ev Sanatları Sanat Okulunda başladığını belirten minyatür sanatçısı Merve Çelik, lise eğitimi boyunca çini desenleri, el nakışı ve klasik motifler üzerine teorik ve uygulamalı çalışmalar gerçekleştirdiğini anlattı. Marmara Üniversitesi İşletme Bölümünü kazandıktan iki yıl sonra hayalinin peşinden gitmeye karar verdiğini dile getiren sanatçı, yorucu bir yetenek sınavı hazırlık sürecinin ardından Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü’ne yerleştiğini söyledi.
Lisans eğitimi sırasında ana sanat dalı olarak minyatürü, yan dal olarak ise cilt sanatını seçtiğini ifade eden Çelik, mezuniyetinin ardından vakit kaybetmeden yüksek lisans eğitimini tamamladığını ve günümüzde hem akademide araştırmalarını devam ettirdiğini hem de Dokusu Sanat Atölyesi’nde öğrenciler yetiştirdiğini açıkladı.
Minyatürde perspektif ve duygusal anlatım
Minyatür sanatındaki kuş bakışı ve katmanlı çizim anlayışına değinen sanatçı, Batı literatüründe bu teknik için kullanılan ‘Tanrı bakış’ kavramının iddialı bir tanımlama olduğunu düşündüğünü ifade etti. Minyatürün sanatçının kendi görmeyi istediği dünyayı yansıttığı görsel bir anlatım dili olduğunu belirten Çelik, bu sanat dalının edebiyattan, felsefeden ve müzikten beslendiğini altını çizdi. 
Günde 12 saatlik mesai
Mesleğine duyduğu tutku nedeniyle günde 10 ila 12 saat çalıştığını dile getiren minyatür sanatçısı, ders esnasında öğrencilerinin çalıştıkları eserlere örnek oluşturmak amacıyla ‘servi ağacı’ ve ‘bahar dalı’ gibi motifleri bizzat çizerek uygulamalı eğitim verdiğini söyledi. Güncel toplumsal olayların ve bireysel hislerin de sanata yön verdiğini belirten Çelik, Gazze’de yaşanan insanlık dramı gibi konuların sanatçılar üzerinde derin izler bıraktığını ve bu üzüntünün eser üretimine yansıdığını aktardı.
Geleneksel motifler ile Batı resminin sentezi
Yüksek lisans döneminde 7. Yeditepe Bienali’nin ‘Gölge Varsa Işık Da Var’ temalı projesinde yer aldığını anlatan sanatçı, bu çalışmanın ilk bienal tecrübesi olduğunu dile getirdi. Proje kapsamında Batı resim sanatı teknikleri ile geleneksel Türk sanatlarını harmanladıklarını kaydeden Çelik, Mehmet Siyah Kalem’in ‘Uyaran Demon’ figürünü kübizm ve realizm gibi Batı sanatı akımlarıyla yeniden şekillendirdiğini anlattı.

Eser üretim sürecinin uzun bir zihinsel hazırlık ve kaynak araştırması gerektirdiğini belirten sanatçı, kompozisyon aşamasında yaşanan ufak renk ve kâğıt hatalarının tasarımı değiştirebildiğini ancak mesaj içeren çalışmalarda hedeften sapılmadığını ifade etti. Eserlerinde izleyicinin her baktığında yeni bir ayrıntı keşfetmesi için saklı detaylar bıraktığını söyleyen Çelik, imzasını ise eserin önüne geçmeyecek şekilde gizli alanlara yerleştirdiğini belirtti.
Zorlu konular ve manevi çalışmalar
Lisans bitirme projesinde kendisini zihinsel ve teknik açıdan en çok zorlayan konulardan birini işlediğini açıklayan sanatçı, Tekasür Suresi’nden yola çıkarak ‘çoklukla övünme’ kavramını minyatür üslubuna aktardığını kaydetti. Bu çalışmanın diplomatik ve sanatsal bir olgunluk gerektirdiğini belirten sanatçı, manevi anlamda kendisini en çok heyecanlandıran eserinin ise Hz. Muhammed’i anlatan ‘Mevled-i Nebi’ üzerine gerçekleştirdiği çalışma olduğunu söyledi.
Yapay zeka ve dijitalleşme değerlendirmesi
Tasarım ve eğitim süreçlerinde dijital çizim araçlarından faydalandığını ifade eden araştırmacı, yapay zekanın akademide ve araştırmalarda zaman kazandıran bir veri kaynağı olarak kullanılabileceğini değerlendirdi. Yapay zekanın geleneksel sanatların yerini almasının mümkün olmadığını vurgulayan Çelik, “Yapay zekânın zaman kazandırma açısından kaynak sunabileceğini düşünüyorum ancak klasik minyatürü tamamen yapabileceğini düşünmüyorum” şeklinde konuştu.
Genç sanatçı adaylarına sabır tavsiyesi
Geleneksel sanatlara ilgi duyan genç adayların sabırlı ve araştırmacı olmaları gerektiğini belirten Çelik, minyatürün sadece çizim ve uygulamadan ibaret olmadığını kaydetti. Kendi özgün üslubunu oluşturmak isteyenlerin disiplinli bir şekilde çalışması gerektiğini vurgulayan minyatür sanatçısı, “Minyatür sanatı sadece uygulamayla bitmiyor, çok araştırmak gerekiyor. Sabır ve merak isteyen kıymetli bir yoldalar” ifadelerini kullandı.
