Bir Gün Değil Her Gün Diyabet Farkındalığı

featured
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Haber: Merve Kutan
Editör: Özgür Recep Kocaoğlu

İstanbul, (İÜ Haber Merkezi) – Dünyada ve ülkemizde önemli halk sağlığı sorunları arasında yer alan diyabet, görülme sıklığı ve beraberinde getirdiği sağlık sorunlarıyla gündemdeki yerini koruyor.

diyabet
Diyabet Diyetisyeni Uzman Gamze Esmer

Her yıl 14 Kasım’da kutlanan Dünya Diyabet Günü, hastalığa yönelik toplumsal farkındalığın artırılması ve doğru bilginin yaygınlaştırılması açısından önem taşıyor. Toplumda diyabete ilişkin doğru bilgiye nasıl ulaşılabileceğini ve farkındalığın nasıl artırılacağını Diyabet Diyetisyeni Uzman Gamze Esmer, İletim Gazetesi’ne anlattı.

Diyabet, günümüzde yalnızca bireylerin sağlık durumunu değil; yaşam biçimlerini, beslenme alışkanlıklarını ve sağlık sistemlerinin işleyişini de etkileyen küresel bir halk sağlığı sorunu olarak öne çıkıyor. Hastalığın görülme sıklığındaki artış, erken teşhis ve tedavinin yanı sıra toplumun bilinçlendirilmesini de önemli hâle getiriyor. Tıp ve teknoloji alanındaki gelişmeler diyabetle yaşayan bireylere yeni imkanlar sunarken, uzmanlar hastalıkla mücadelede farkındalık, doğru yaşam alışkanlıkları ve düzenli takibin birlikte ele alınması gerektiğine işaret ediyor. Özellikle çocukluk ve gençlik döneminde de görülebilen diyabet, hastaların eğitim, çalışma ve sosyal yaşamlarını doğrudan etkileyebiliyor. İnsülin tedavisinden sürekli glikoz ölçüm sistemlerine kadar uzanan gelişmeler, hastalığın yönetiminde önemli kolaylıklar sağlıyor. Buna karşın toplumda diyabetin türleri, belirtileri ve tedavi süreçlerine ilişkin bilgi eksikliği, hastalığın doğru anlaşılmasının önündeki engeller arasında bulunuyor. Uzmanlar, diyabetin yalnızca tedavi süreciyle sınırlı değerlendirilmemesi, önleme, erken tanı ve toplumsal bilinç boyutlarıyla birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor.

Diyabet hakkında doğru bilinen yanlışlar

Diyabetle ilgili toplumda karşılaşılan en yaygın yanlış inanışlardan birinin hastalığın yalnızca ileri yaşlarda veya fazla kilolu bireylerde ortaya çıktığı düşüncesi olduğunu belirten Esmer, “Diyabet, halk arasında bilinen adıyla şeker hastalığı, kan şekeri düzeyinin normalin üzerinde seyretmesiyle oluşan karakterize, kronik ve metabolik bir hastalıktır. Temelinde, pankreastan salgılanan insülin hormonunun yetersiz üretilmesi, hiç üretilememesi veya vücutta etkili bir şekilde kullanılamaması yer alır. Oysa diyabet her yaşta ve farklı vücut ağırlıklarına sahip bireylerde ortaya çıkabilir. Özellikle Tip 1 diyabet, çocukluk ve gençlik dönemleri başta olmak üzere her yaşta görülebilmektedir” sözlerini kullandı.

Toplumda doğru bilinen yanlışlar arasında, beslenmelerine yeterince dikkat etmelerine gerek olmadığı ve belirli bir besini tüketerek diyabetten korunulabileceği düşüncesinin de yer aldığını belirten Esmer, bilimsel bir dayanağı bulunmayan bu tür yaklaşımların hastaların tedavilerini aksatmalarına ve sağlıklarının olumsuz etkilenmesine neden olabileceğini söyledi.

İlaç veya insülin tedavisi alan kişilerin beslenmelerine yeterince dikkat etmelerine gerek olmadığı düşüncesinin de bilinen yanlışlardan biri olduğunu aktaran Esmer, “Yalnızca ilaç veya insülin kullanımıyla sağlıklı bir süreç yürütmek mümkün değildir. Diyabetle sağlıklı bir yaşam sürdürmenin temelinde, tedaviyi doğru beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleriyle desteklemek yer alır” ifadelerini kullandı.

Teknolojiyi doğru anlamak ve doğru kullanmak

Dünyada son yıllarda sağlık alanında çok fazla teknolojik gelişmeler olduğunu söylemek mümkün. Bu gelişmelerin kendisini mutlu ettiğini belirten Esmer, bazı teknolojik gelişmelerin ve bilimsel çalışmaların sonuçlarının henüz yeterince netleşmeden kamuoyuna sunulduğunu söyleyerek bu durumun diyabetli bireylerde gerçekçi olmayan beklentiler oluşturabileceğine dikkat çekti. Bu karmaşıklığın etik açıdan doğru olmadığını vurgulayan Esmer, sözlerine şöyle devam etti:

“Bilimsel çalışmaların sonuçları yeterince olgunlaşmadan kesin sonuçlar elde edilmiş gibi sunulmaması gerekiyor. Yapay zekâ destekli sistemler ve diyabet teknolojileri konusunda da güvenilirlik meselesini bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Her teknolojik cihazda olduğu gibi bu sistemlerde de belirli hata payları bulunabilir. Örneğin sürekli glikoz ölçüm sistemleri, kandaki şekeri doğrudan ölçmek yerine doku sıvısındaki glikoz değerlerini takip eder. Bu nedenle kan şekeri ölçümleriyle sensör değerleri arasında zamansal farklılıklar veya belirli ölçüm sapmaları görülebilir. Özellikle kan şekerinin hızlı değiştiği durumlarda bu farklılıklar daha belirgin olabilir. Bu nedenle gerektiğinde sensör verilerinin parmak ucu ölçümüyle karşılaştırılması ve cihazın kullanım talimatlarına uyulması önemlidir. Benzer şekilde insülin pompalarında da teknik sorunlar yaşanabilir. Örneğin infüzyon setinde meydana gelen bir tıkanıklık, kanülün yerinden çıkması veya başka bir mekanik sorun nedeniyle insülin iletimi gerçekleşmeyebilir. Dolayısıyla cihazın insülin gönderiyor gibi görünmesi, her zaman insülinin vücuda sorunsuz şekilde ulaştığı anlamına gelmeyebilir. Elbette bunlar teknolojilerin sınırlılıklarına ve karşılaşılabilecek olası sorunlara örneklerdir. Ancak hata ihtimali var diye bütün teknolojik gelişmeleri reddetmek de doğru değildir. Günlük hayatımızda kullandığımız telefonlardan otomobillere kadar pek çok teknolojik ürün zaman zaman arızalanabilir veya beklediğimiz performansı göstermeyebilir. Bu durum, o teknolojilerden tamamen vazgeçmemiz gerektiği anlamına gelmez. Ben diyabet teknolojilerine de bu gözle bakıyorum. Önemli olan, bu sistemleri doğru tanımak, sınırlarını bilmek, kullanım kurallarına uymak ve gerektiğinde geleneksel ölçüm yöntemleriyle doğrulamaktır. Bilimsel olarak etkinliği ve güvenilirliği ortaya konmuş teknolojilere erişebilen herkesin bu imkânlardan yararlanmasını önemsiyorum. Çünkü doğru kullanıldıklarında bu teknolojiler diyabet yönetimini kolaylaştırıyor, glikoz takibini daha etkin hâle getiriyor ve diyabetli bireylerin yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabiliyor.”

İnsülinler

Teknoloji bir diyabetliye ne sağlıyor?

Diyabet teknolojilerinin sağladığı en önemli kolaylığın diyabetli bireylerin hem fiziksel hem de zihinsel yükünü azaltması olduğunu vurgulayan Esmer, diyabetli bireylerin hayatında bu teknolojilerin önemine “Vücuda yapılan iğne sayısının azalması bile başlı başına çok önemli bir konfor sağlıyor. İnsülin pompaları ve özellikle sensörlerle entegre çalışan hibrit kapalı döngü sistemleri, yani yapay pankreas teknolojileri, insülin yönetimini önemli ölçüde kolaylaştırıyor. Bunun yanı sıra sürekli glikoz ölçüm sistemleri sayesinde parmak ucu ölçüm ihtiyacının azalması da günlük yaşamda önemli bir rahatlık veriyor” sözleriyle dikkat çekti.

Diyabetli bir bireyin gününün büyük bir bölümünü hastalığıyla ilgili planlamalar yaparak geçirmek zorunda kaldığını söyleyen Esmer, bu zorlukları ‘kan şekerini düzenli takip etmek, öğün saatlerini planlamak, hipoglisemi riskine karşı yanında ara öğün bulundurmak, insülin dozunu hesaplamak, karbonhidrat sayımı yapmak ve tüm bunları sosyal yaşamın içerisinde sürdürmek’ olarak sıraladı. Zaman zaman diyabetlinin yemek yerken bile ne kadar karbonhidrat aldığını, bunun için ne kadar insülin yapması gerektiğini veya sonrasında kan şekerinin nasıl etkileneceğini düşünmek zorunda kalmasının da bu planlamalara örnek gösterilebileceğini ekledi.

Teknoloji yalnızca bir araç

Diyabet teknolojilerinin beslenme planlaması ve hastalık yönetiminde önemli kolaylıklar sağladığını belirten Esmer, hastalarıyla birlikte bu teknolojilerden yararlandığını ifade etti. Besinlerin fotoğrafını çekerek yaklaşık karbonhidrat miktarlarını gösteren uygulamalar, dijital besin veri tabanları ve karbonhidrat hesaplama araçlarının özellikle Tip 1 diyabetli bireylerin öğünlerini daha bilinçli planlamalarına yardımcı olduğunu kaydeden Esmer, karbonhidrat sayımı eğitimlerinde de bu uygulamalardan yararlandığını söyledi.

Teknolojinin tek başına sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırmak için yeterli olmadığını, bireysel beslenme eğitimi ve profesyonel danışmanlığın önemini koruduğunu vurgulayan Esmer, insülin pompaları ve sürekli glikoz ölçüm sistemlerinden elde edilen verilerin de takip sürecini kolaylaştırdığını belirtti. Günlük ve haftalık raporlar sayesinde glikoz değişimlerinin, öğünlerle kan şekeri arasındaki ilişkinin ve insülin uygulamalarına ilişkin verilerin değerlendirilebildiğini aktaran Esmer, bu veriler doğrultusunda beslenme planlarının kişiye özel yeniden düzenlenebildiğini ve diyabetli bireylerin hastalık yönetiminde daha bilinçli hareket edebildiğini kaydetti.

Sensör (CGM) teknolojisi

Tam da bu noktada diyabet teknolojilerinin, bu süreçlerin bir bölümünü otomatikleştirip kişinin üzerindeki planlama yükünü azalttığına dikkat çeken Esmer, teknolojiler aracılığıyla bir nebze de olsa diyabetli bireylerin hastalığını yönetirken rahat bir hayat sürdürmelerine olanak sağlandığını şöyle anlattı:

“Teknoloji tek başına sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırmaz. Bunun için bireysel beslenme eğitimi ve profesyonel danışmanlık hâlâ çok önemli. Teknolojiyi, bu eğitimi destekleyen ve kişinin kendi beslenmesini daha bilinçli yönetmesine yardımcı olan bir araç olarak görüyorum. Günümüzde insülin pompaları, sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve bunlarla bağlantılı dijital uygulamalar sayesinde günlük ve haftalık raporlara ulaşabiliyoruz. Bu raporlar yalnızca kan şekeri değerlerini değil, glikoz değişimlerini, öğünlerle ilişkili dalgalanmaları ve kullanılan sisteme göre insülin uygulamalarına ilişkin verileri de değerlendirmemize olanak sağlıyor. Örneğin bir danışanımla görüşürken yalnızca anlattıklarına veya tek bir kan şekeri ölçümüne bağlı kalmak yerine, günler ve haftalar içerisindeki değişimleri inceleyebiliyorum. Böylece beslenme düzeninin glikoz değerleri üzerindeki etkisini daha kapsamlı değerlendirebiliyor, ihtiyaç duyulan noktalarda beslenme planını yeniden düzenleyebiliyorum. Bu da danışanla aramızdaki iletişimin daha somut veriler üzerinden ilerlemesini ve takip sürecinin daha verimli olmasını sağlıyor.”

İnsülin pompası

Diyabet farkındalığı yıl boyunca sürdürülmeli

Toplumda diyabet konusunda doğru bilinen yanlışların hâlâ yaygın olduğunu belirten Esmer, hastalığın yalnızca şeker tüketimiyle ilişkilendirilmesinin yanlış bir yaklaşım olduğunu ifade etti. “Çok şeker tüketen herkes diyabet olur” ve “Şeker tüketmezsem diyabet olmam” düşüncelerinin en yaygın yanlış inanışlar arasında yer aldığını aktaran Esmer, diyabetin ortaya çıkışında farklı faktörlerin etkili olduğunu vurguladı. Tip 2 diyabette genetik yatkınlık, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeyinin rol oynadığını belirten Esmer, Tip 1 diyabetin ise bağışıklık sisteminin insülin üreten hücrelere saldırması sonucu gelişen otoimmün bir hastalık olduğuna dikkat çekti.

Diyabet farkındalığının artırılması için toplumun doğrudan katılım sağlayabileceği etkinliklerin önemine değinen Esmer; alışveriş merkezleri, meydanlar ve kamuya açık alanlarda bilgilendirme stantları kurulabileceğini söyledi. Görev yaptığı hastanede 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında kan şekeri ölçümü ve bilgilendirme çalışmaları gerçekleştirdiklerini belirten Esmer, bu etkinliklerin yalnızca belirli günlerle sınırlı kalmaması gerektiğini ifade etti. Okullarda diyabet eğitimine daha fazla yer verilmesinin de önemini vurgulayan Esmer, çocukluk çağından itibaren sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve diyabet konusunda bilinç oluşturulmasının hastalığın erken fark edilmesine ve diyabetli bireylerin yaşam kalitesinin artırılmasına katkı sağlayacağını vurguladı.

Diyabet Diyetisyeni Uzman Gamze Esmer

Bilinçli diyabetli kimdir?

Bilinçli bir diyabetlinin öncelikle hastalığını tanıyan, diyabetin vücudunda nasıl bir etki oluşturduğunu bilen ve tedavi sürecinde sorumluluk alan bireyler olduğunu söyleyen Esmer, “Bilinçli bir diyabetli, yalnızca ilaçlarını veya insülinini düzenli kullanan kişi değildir. Aynı zamanda kan şekeri takibinin neden önemli olduğunu bilen, beslenmesine dikkat eden, fiziksel aktiviteyi yaşamının bir parçası hâline getiren ve düzenli sağlık kontrollerini aksatmayan kişidir” sözlerini kullandı.

Bir diyetisyen olarak özellikle beslenme konusunda bilinçli olmanın altını çizen Esmer, diyabetli bireylerin toplumda sıkça karşılaştığı yanlışlardan birinin de hastalık tanısı aldıktan sonra şeker ve karbonhidrat içeren bütün besinleri hayatından çıkarması gerektiği düşüncesi olduğunu vurguladı. Bu noktada önemli olanın tüm bu besinleri yasaklamak değil; kişinin yaşına, yaşam tarzına, kullandığı tedaviye ve kan şekeri düzeylerine uygun, dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmak gerektiği olduğunu söyleyen Esmer, diyabet yönetiminin yalnızca hekimin veya diyetisyenin sorumluluğunda olmadığına dikkat çekerek, sağlık profesyonellerinin yol gösterici olduğunu belirtti.

Diyabet teknolojilerinde maliyet engeli

Diyabet teknolojilerinin yüksek maliyetli olmasının hastalar arasında erişim eşitsizliğine yol açtığını belirten Esmer, sürekli glikoz ölçüm sensörleri, insülin pompaları ve akıllı insülin kalemlerinin diyabet yönetiminde önemli kolaylıklar sağladığını ifade etti. Bu teknolojilere erişimin kolaylaştırılması için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) geri ödeme kapsamının genişletilmesi gerektiğini vurgulayan Esmer, yalnızca cihazların değil, sensör ve pompa seti gibi düzenli kullanılan sarf malzemelerinin de devlet tarafından karşılanması gerektiğini kaydetti. 18 yaşına kadar olan diyabetli çocuk ve gençlere yönelik sensör ve insülin pompası desteği konusunda önemli adımlar atıldığını belirten Esmer, bu süreçte diyabet derneklerinin uzun yıllardır sürdürdüğü çalışmaların etkili olduğunu söyledi. Söz konusu desteğin yetişkin diyabetli bireyleri de kapsayacak şekilde genişletilmesi gerektiğine dikkat çeken Esmer, diyabet teknolojilerinin yaş ve ekonomik durum ayrımı yapılmaksızın devlet güvencesine alınmasını söyledi.

Teknolojilere erişimin yanı sıra yerli üretimin teşvik edilmesi, cihaz maliyetlerini düşürecek düzenlemelerin yapılması ve hastalara doğru kullanım konusunda eğitim verilmesinin de önem taşıdığını belirten Esmer, diyabet teknolojilerine yapılan yatırımın bir lüks değil, uzun vadede hastalığa bağlı komplikasyonları ve sağlık harcamalarını azaltabilecek bir sağlık yatırımı olduğunu ifade etti. Esmer, hiçbir bireyin ekonomik yetersizlik nedeniyle bu teknolojilerden mahrum kalmaması gerektiğini vurguladı.

Bir Gün Değil Her Gün Diyabet Farkındalığı
Uygulamayı Yükle

Uygulamamızı yükleyerek içeriklerimize daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilirsiniz.

KAI ile Sohbet Et

KAI ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.